Czy na wschodniej ścianie Polski będzie wprowadzony stan wyjątkowy?

Premier Mateusz Morawiecki poinformował, że Rada Ministrów postanowiła wystąpić do prezydenta o wprowadzenie stanu wyjątkowego na okres 30 dni w 183 miejscowościach w woj. podlaskim i lubelskim przy granicy z Białorusią./fot. Wojciech Olkuśnik

Po wtorkowym (31.08.) posiedzeniu rządu premier Mateusz Morawiecki poinformował, że Rada Ministrów postanowiła wystąpić do prezydenta o wprowadzenie stanu wyjątkowego na okres 30 dni w 183 miejscowościach w woj. podlaskim i lubelskim przy granicy z Białorusią.

Jak powiedział we wtorek po południu prezydent Andrzej Duda, uchwała Rady Ministrów jest w szczegółach analizowana, zaś decyzja o wprowadzeniu stanu wyjątkowego w rejonie przygranicznym z Białorusią jest przez niego „poważnie rozważana".

Po wprowadzeniu stanu wyjątkowego na obszarze, na którym obowiązuje, przepisy dopuszczają zawieszenie protestów i zgromadzeń, a także innych akcji protestacyjnych. Czasowo zawieszona może też zostać działalność organizacji, których działalność zagraża państwu lub porządkowi publicznemu.

Stan wyjątkowy jest jednym ze stanów nadzwyczajnych, które określa Konstytucja. Zgodnie z ustawą o stanie wyjątkowym z 21 czerwca 2002 roku, stan wyjątkowy może być wprowadzony w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, w tym działaniami terrorystycznymi. Celem wprowadzenia stanu wyjątkowego ma być „jak najszybsze przywrócenie normalnego funkcjonowania państwa". Może obowiązywać zarówno w części kraju, jak i w całej Polsce.

Stan wyjątkowy wprowadza prezydent na wniosek rządu. Ustawa o stanie wyjątkowym zobowiązuje prezydenta do niezwłocznego rozpatrzenia wniosku Rady Ministrów. Następnie prezydent wydaje rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wyjątkowego lub postanawia odmówić wydania takiego rozporządzenia. W przypadku wydania rozporządzenia prezydent przedstawia go Sejmowi w ciągu 48 godzin od jego podpisania.

Zgodnie z ustawą stan wyjątkowy trwa nie dłużej niż 90 dni, ale może być przedłużony o kolejne 60 dni. Jeżeli ustaną przyczyny wprowadzenia stanu wyjątkowego, prezydent - na wniosek Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia - może go znieść przed upływem czasu, na jaki został wprowadzony.

W rozporządzeniu o wprowadzeniu stanu wyjątkowego określa się przyczyny wprowadzenia, czas trwania i obszar, na jakim wprowadza się stan wyjątkowy, oraz - w zakresie dopuszczonym ustawą, rodzaje ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela. Ustawa przewiduje, że zakres tych ograniczeń powinien odpowiadać „stopniowi zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego".

Ustawowe regulacje zawieszają prawo do zgromadzeń - z wyjątkiem obrzędów religijnych, a także do strajków i innych protestów. Okresowo zawieszone mogą też zostać zajęcia w szkołach, z wyjątkiem seminariów duchownych. W razie wprowadzenia stanu wyjątkowego, obywatele będą zobowiązani nosić przy sobie w miejscach publicznych dokumenty tożsamości.

W stanie wyjątkowym premier może czasowo zawiesić też działalność stowarzyszeń, związków zawodowych, partii i organizacji, których działalność „stanowi zagrożenie bezpieczeństwa państwa, lub porządku publicznego", wprowadzić reglamentację zaopatrzenia, cenzurę, zagłuszać nadajniki radia i telewizji.

Za naruszenia regulacji stanu wyjątkowego mają grozić areszt lub grzywna.

Z osobą powyżej 14 lat, wobec której zachodzi „podejrzenie, że nie będzie przestrzegać porządku prawnego", prokuratorzy, policjanci, strażnicy graniczni, żołnierze Żandarmerii Wojskowej i funkcjonariusze służb specjalnych mogą przeprowadzić "rozmowę ostrzegawczą".

Wszyscy, którzy ukończyli 18 lat, a co do których - jak formułuje ustawa - zachodzi podejrzenie, że będą prowadzili działalność zagrażającą ustrojowi i bezpieczeństwu państwa lub porządkowi prawnemu, mogą być umieszczeni „w ośrodku odosobnienia". „Odosobniony" może być także ten, kto skończył 17 lat, jeśli rozmowa ostrzegawcza z nim okazała się nieskuteczna.

Jeśli stan wyjątkowy wprowadzony zostanie na terenie większym niż jedno województwo, to koordynatorem działań zgodnie z ustawą jest premier. Jeśli jest to jedno województwo - wojewoda (...).

Szef MSWiA Mariusz Kamiński zapewnił, że restrykcje nie będą ingerowały w życie zawodowe mieszkańców miejscowości nadgranicznych, „w możliwość spokojnego wykonywania działalności, chociażby rolniczej. W minimalnym stopniu będą te restrykcje dotyczyły stałych mieszkańców tych miejscowości" - zapewnił Kamiński. Wprowadzą natomiast „istotne ograniczenia dla osób z zewnątrz, dla osób obcych na tym terenie, które chciałyby się przemieszczać w tych miejscowościach".