Polska była dla niej najważniejsza. Toruń uczcił rocznicę śmierci generał Zawackiej

2023-01-10, 10:30 Michał Zaręba/Informacyjna Agencja Radiowa

We wtorek (10 stycznia) przypada 14. rocznica śmierci honorowej obywatelki Torunia/fot. Michał Zaręba

Przedstawiciele władz miasta i Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej złożyli kwiaty na grobie kurierki AK, jedynej kobiety wśród „Cichociemnych”.

We wtorek (10 stycznia) przypada 14. rocznica śmierci honorowej obywatelki Torunia. – Od najmłodszych lat Polska była dla niej najważniejsza. Mówię to z całym przekonaniem, bo dobrze ją znałem i to było zawsze w niej fascynujące, że potrafiła również sprawy prywatne poświęcić tej sprawie najważniejszej – mówił Jan Wyrowiński, przewodniczący Rady Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej.

– Pamiętamy o tej, która walczyła o niepodległość naszego kraju, która potrafiła – będąc przecież kobietą – przeciwstawić się zbrojnemu atakowi tych, którzy chcieli zniszczyć naszą ojczyznę. Jak sama mówiła – najważniejsza jest prawda i dobro. Jak to jest aktualne i potrzebne w dzisiejszych czasach – dodał prezydent Torunia Michał Zaleski.

Elżbieta Zawacka – pseudonim „Zo”, „Sulica” i „Zelma” – po wojnie została drugą Polką w historii Wojska Polskiego, awansowaną na stopień generała brygady. Dama Orderu Orła Białego, z wykształcenia była matematykiem i profesorem nauk humanistycznych. W latach 1939-1945 działała w służbie Państwa Podziemnego. Posługując się fałszywymi dokumentami, przekraczała granice ponad sto razy, przenosząc wiadomości i meldunki. W przerwach między wyprawami uczyła się na tajnych kompletach. W lutym 1943 roku wyruszyła jako emisariuszka Komendanta Głównego AK przez Niemcy, Francję, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Pod pseudonimem „Elisabeth Watson” przeszła specjalne szkolenie i na własną prośbę wróciła do okupowanej Polski, skacząc na spadochronie we wrześniu 1943 roku. Walczyła w Powstaniu Warszawskim, a po kapitulacji przedostała się do Krakowa. Stamtąd koordynowała działalność kurierską na trasach prowadzących do Szwajcarii.

Po wojnie działała w drugiej konspiracji, w antykomunistycznej organizacji Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość, za co w 1951 roku została skazana na 10 lat więzienia. Wyszła na wolność po czterech latach, na mocy amnestii. Współtworzyła Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Działała w ruchu kombatanckim „Solidarności”. Zainicjowała powstanie Fundacji „Archiwum i Muzeum Pomorskie Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Kobiet” w Toruniu, obecnie – Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej. Instytucja gromadzi dokumenty i relacje o wkładzie Pomorza w walkę o niepodległość.

Elżbieta Zawacka wykładała na toruńskim Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, gdzie założyła Zakład Andragogiki. W 1996 roku otrzymała tytuł profesora nauk humanistycznych. Za patriotyczną działalność odznaczono ją wieloma medalami – Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy i pięciokrotnie Krzyżem Walecznych. W 1995 roku otrzymała Order Orła Białego.