Biskupi przyjęli stanowisko dot. ochrony dzieci przed nadużyciami seksualnymi

"Mamy zdecydowaną wolę oczyszczenia z grzechu i przestępstw, tych nadużyć" – powiedział, prezentując część zapisów stanowiska na konferencji prasowej po obradach, przewodniczący KEP abp Stanisław Gądecki. Fot. PAP/Waldemar Deska

Stanowisko w sprawie wykorzystywania seksualnego osób małoletnich przez niektórych duchownych przyjęli w poniedziałek hierarchowie uczestniczący w 381. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski na Jasnej Górze.

"Mamy zdecydowaną wolę oczyszczenia z grzechu i przestępstw, tych nadużyć" – powiedział, prezentując część zapisów stanowiska na konferencji prasowej po obradach, przewodniczący KEP abp Stanisław Gądecki. Zaakcentował, że jest to stanowisko całego Episkopatu, nie pojedynczych jego przedstawicieli.

"Ta wola oczyszczenia jest naturalna. Kościół zdaje sobie sprawę, że istnieje grzech pierworodny, który dotyka wszystkie warstwy społeczeństwa, niemniej jednak Kościół stanowi jakiś autorytet pośród innych instytucji społecznych i z tego tytułu ponosi też specjalną odpowiedzialność" – ocenił abp Gądecki.

Stanowisko – przedstawione na konferencji w założeniach przez abpa Gądeckiego i prymasa abpa Wojciecha Polaka – składa się z sześciu punktów: pierwszy zakłada ochronę dzieci i młodzieży jako niezbywalnej części misji powierzonej Kościołowi, drugi deklaruje wolę oczyszczenia z grzechów i przestępstw nadużyć, trzeci zakłada budowanie bezpiecznego środowiska dla dzieci i młodzieży – przez przygotowywanie i promowanie programów prewencyjnych.

Kolejne punkty zawierają m.in. kierowane do całej wspólnoty Kościoła wezwanie biskupów do działania, do modlitwy i pokuty, bezpośrednie wystąpienie do sprawców przestępstw z wezwaniem ich do uznania odpowiedzialności, a także – w zakończeniu – apel o walkę z każdym rodzajem krzywdy wyrządzanej dzieciom i młodzieży, ale też o modlitwę o nawrócenie dla sprawców.

Abp Gądecki przypomniał, że choć to podczas wrześniowego zebrania plenarnego KEP w Płocku zapowiadano, że stanowisko zostanie sformułowane do końca listopada br., prace nad nim trwały już wcześniej, znacznie dłużej. Jak mówił, wcześniej przygotowany projekt został poddany w Płocku krytyce, co zostało uwzględnione w przyjętej w poniedziałek wersji.

"To stanowisko było długo wyczekiwane. Ono nie jest pierwszą wypowiedzią KEP w tej sprawie" – zastrzegł przewodniczący konferencji, wymieniając wcześniejsze inicjatywy: Centrum Ochrony Dziecka, działalność o. Adama Żaka jako koordynatora ds. ochrony dzieci i młodzieży przy KEP czy ustanowienia w każdej diecezji delegatów mogących przyjmować zgłoszenia ofiar.

Jak mówił abp Gądecki, w pierwszym punkcie stanowiska biskupi odwołują się do wcześniejszych wypowiedzi papieży, m.in. Jana Pawła II i Franciszka, "wzywających Kościół do drogi wyjścia naprzód ku przygotowaniu takich systemów prewencji, które byłyby skuteczniejsze aniżeli do tej pory".

Przewodniczący KEP zaznaczył, że w tym kontekście "od samego początku istnienia Kościoła Chrystus skłania wszystkich jego członków do szacunku wobec dzieci". Mówił, że Kościół "w rytmie cywilizacyjnym w pewnym sensie odzwierciedla rozwój całej cywilizacji ludzkiej, z jednej strony mając światło Ewangelii, z drugiej, że to, na co kiedyś mało kto zwracał uwagę, teraz – z postępem cywilizacyjnym – silniej ogniskuje uwagę na problemie – poważnym i bolesnym".

W punkcie wzywającym do budowania bezpiecznego środowiska dla dzieci abp Gądecki nawiązał do wskazań niedawnego synodu o młodzieży, że "trzeba czynić parafię domem rodzinnym dla młodego człowieka (...), aby było miejsce, gdzie młody człowiek może być wysłuchany, gdzie może znaleźć towarzyszenie i pomoc w rozeznaniu swojego własnego powołania".

Przewodniczący KEP zaznaczył, że w tych procesach istnieje potrzeba wsłuchiwania się w głos młodego człowieka i towarzyszenia mu, konieczna jest "pewna bliskość odpowiednio przygotowanych formatorów". Przyznał, że bliskość ta "może skłaniać niektórych przestępców do przestępstwa".

W tym kontekście arcybiskup ponownie przypomniał o już wcześniej utworzonych instytucjach. "W diecezji, oprócz delegata, chcemy mieć własny system prewencyjny" – uściślił. Jak dodał, "już wcześniejsze wytyczne KEP zakładają, aby po rozważeniu zasadności samej skargi przesyłać to w dwie strony – do Stolicy Apostolskiej, z drugiej strony do prokuratury".

"To są najważniejsze rzeczy, oprócz tego, co trzeba czynić w seminariach" – ocenił hierarcha. Uściślił, że chodzi o pracę, "aby każdy z kleryków dobrze rozeznał swoje powołanie, żeby dobrze zastanowił się, czy rzeczywiście do tego stanu jest powołany, a następnie, czy jego konstrukcja psychofizyczna nadaje się do takiej pracy".

Prymas, przedstawiający punkt z wezwaniem do wspólnoty Kościoła, wyjaśniał, że chodzi o jednoczenie wysiłków, "by rozpoznawać i eliminować, gdzie tylko to jest możliwe, czynniki sprzyjające temu przestępstwu". "Pragniemy uwrażliwić i wezwać do działania wszystkich, jesteśmy też wdzięczni tym, którzy w konkretny sposób, także poprzez ujawnianie tego typu sytuacji, przyczyniają się do oczyszczenia" – mówił.

"To wezwanie łączymy z wezwaniem do modlitwy i pokuty. (…) Kierujemy je najpierw do nas samych – my jesteśmy zobowiązani, aby pokutować za czyny, które stanowią zgorszenie w Kościele i są przestępstwami, ale też chcemy podjąć bardziej skoordynowane działania: mówimy w sposób konkretny, że pierwszy piątek Wielkiego Postu będzie odtąd dniem modlitwy wynagradzającej oraz postu we wszystkich naszych diecezjach" – zapowiedział abp Polak.

"Chcemy, by również ta nasza szczera modlitwa, ofiarowane wyrzeczenie czy pokuta, jałmużna udzielana hojnie w tej intencji – były wzmocnieniem autentycznego procesu nawrócenia, byśmy rzeczywiście żyli zgodnie z wezwaniami Chrystusa, przeciwdziałając się temu wszystkiemu, co jest nadużyciem władzy, seksualności czy sumienia we wszystkich środowiskach, szczególnie w tych wspólnotach kościelnych, w których żyją i wzrastają dzieci" – zadeklarował prymas.

Jak przytoczył, w odezwie do sprawców grzechów i przestępstw biskupi napisali: "w posłuszeństwie słowom Ewangelii, w imieniu ludu Bożego zranionego przestępstwami, szczerze powiadamy, że zdradziliście niewinnych młodych ludzi oraz ich rodziców, którzy pokładali w was zaufanie; utraciliście szacunek społeczności i okryliście wstydem i hańbą waszych współbraci".

"Wzywamy was do rachunku sumienia, do uznania odpowiedzialności za popełnione grzechy i do pokornego wyrażenia żalu – on będzie dopiero mógł rzeczywiście otwierać drzwi do prawdziwej poprawy i pokuty. (…) Uznajcie otwarcie waszą winę, spełnijcie wymogi sprawiedliwości, ale nie traćcie nadziei na Boże miłosierdzie" – relacjonował fragmenty apelu biskupów do sprawców abp Polak.

"W zakończeniu (…) prosimy, by Bóg dawał nam łaskę odważnej walki z każdym rodzajem krzywdy wyrządzanej dzieciom i młodzieży i abyśmy rzeczywiście przeżywali zdecydowanie ten czas oczyszczenia, na który patrzymy też z nadzieją – z nadzieją, że jeżeli będziemy podejmować te działania szczerze otwarcie i do końca, będą rodziły dobro w sercach naszych wiernych" – wyjaśnił prymas.

W późniejszej rozmowie z dziennikarzami prymas konkludował, że przyjęte w poniedziałek stanowisko z jednej strony pokazuje, co Kościół powinien czynić, aby środowiska dzieci i młodzieży były bezpieczne, z drugiej jest powtórzeniem woli walki ze złem i przestępstwem wykorzystania seksualnego dzieci.

Pytany o problem zadośćuczynień w jednostkowych przypadkach prymas wskazał, że postępowanie Kościoła określają tu sformułowane już wytyczne KEP – zapewniające każdej ofierze prawo ze strony Kościoła do pomocy, do ochrony, również pomocy materialnej w leczeniu, przezwyciężaniu traumy.

"Mówimy oczywiście o odpowiedzialności indywidualnej każdego sprawcy, który za to powinien ponosić; (…) mówimy, że są zobowiązani do zadośćuczynienia" – zaznaczył abp Polak. "Będziemy postępować i postępujemy zgodnie z tym, co jest prawem w Polsce (...). A więc jeżeli w konkretnych przypadkach prawo będzie zasądzać tego typu odszkodowanie, będziemy musieli się z tym zmierzyć" – dodał.

W poniedziałek wieczorem pełny tekst stanowiska opublikowano m.in. na stronie Episkopat.pl. (PAP)