Specjaliści: różnorodna oferta i cyfryzacja to wyzwania dla bibliotek

Misja bibliotek zmienia się wraz ze zmieniającym się społeczeństwem. Oferta nowoczesnej placówki powinna być różnorodna. Prawdziwym wyzwaniem jest cyfryzacja - zgodzili się specjaliści, którzy w środę w Krakowie mówili o przyszłości bibliotek publicznych.

Było to pierwsze ze spotkań w ramach ogólnopolskiego programu Biblioteka Nowa, organizowanego przez Instytut Książki. Do 2017 r. odbędzie się jeszcze pięć podobnych konferencji w różnych miasta Polski.

W środę swoimi doświadczeniami z ok. 200 polskimi uczestnikami seminarium dzielili się eksperci z renomowanych bibliotek z krajów skandynawskich, a także z Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec. Prelegenci przedstawili strategie i wizje dotyczące funkcjonowania bibliotek w ich krajach.

Dyrektor Biblioteki Narodowej Tomasz Makowski przekonywał, że wzorem dla polskich bibliotek powinny być placówki w Skandynawii, gdzie jest wysoki poziom czytelnictwa. Tam - jak mówił - biblioteki są "blisko ludzi"; oprócz nowości wydawniczych mają również komputery, działa Wi-Fi, są miejscem szkoleń, spotkań lokalnej społeczności, wydarzeń artystycznych. Do odwiedzenia zachęca także wygląd tych placówek. "Zdejmijmy firanki z okien bibliotek. Biblioteki na świecie nie mają firanek (...). Niech wszyscy zobaczą, jak wiele jest ciekawego w środku" - zaapelował Makowski.

Podkreślił, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwiększyło dotacje na biblioteki i czytelnictwo. "Mamy możliwość działania, zachętę ze strony władz, teraz musimy mieć pomysły i realizować je" - powiedział dyrektor i zaapelował do samorządów, aby dbały o biblioteki "jako miejsca, które świadczą o ich aspiracjach kulturowych, naukowych i społecznych".

Jens Thorhauge, dyrektor Danish Agency for Libraries and Media, podkreślił, że informacje na papierze drukowanym "kurczą się" i przypomniał słowa Billa Gatesa, że "informacja jest w zasięgu kliknięcia". Trzeba więc opracować nowy model biblioteki - nie jest to zadanie łatwe, ponieważ w przypadku osób starszych wciąż sprawdza się model tradycyjny, jednak nie działa on w przypadku osób młodych. Dlatego - zdaniem Thorhauge'a - prawdziwym wyzwaniem jest stworzenie biblioteki elektronicznej.

Zdaniem tego eksperta w bibliotece ciągle powinno się coś dziać, a jej oferta powinna być dostosowana do różnych grup odbiorców. Oferta placówki powinna być też różnorodna o poszczególnych porach, np. rano emeryci mogliby czytać w niej gazety, potem program biblioteki byłby byłby dostosowany dla przedszkolaków, po południu dla małżeństw szukających ciekawych książek, wieczorem czytelnicy mogliby brać udział w wydarzeniach artystycznych. Biblioteka powinna też przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu i cyfrowemu, powinna być miejscem spotkań lokalnych społeczności, miejscem warsztatów edukacyjnych.

Emmanuel Aziza, zastępca szefa biblioteki w Centrum Pompidou w Paryżu powiedział, że we Francji testuje się już wypożyczanie zasobów cyfrowych, rozwija się też specjalną aplikację na smartfony, dzięki której czytelnik będzie mógł zeskanować fragment książki (np. okładki) w księgarni i w ten sposób dowiedzieć się, czy książka jest dostępna w bibliotece publicznej.

Zarówno Aziza, jak i Thorhauge zwrócili uwagę na zmianę roli bibliotekarza. Dzisiaj musi to być nie tylko pracownik wypożyczający książki, ale osoba zachęcająca do odwiedzenia biblioteki, pedagog, redaktor strony lub czasopisma internetowego placówki.

Zdaniem dyr. Makowskiego przyszłość bibliotek nie jest pewna. W Polsce istnieje obecnie 8,1 tys. bibliotek publicznych. W 2012 r. 35 proc. czytających Polaków oświadczyło, że miejscem dostępu do książki jest biblioteka, a obecnie uważa tak już tylko 22 proc. "Ten ogromny spadek jest zastanawiający, powinniśmy pomyśleć, czego oczekują od nas teraz czytelnicy, w co powinniśmy inwestować" - powiedział Makowski.

Przypomniał też, że w Polsce w ostatnim roku ok. 60 proc. Polaków nie przeczytało żadnej książki i tylko jedna czwarta osób korzysta z bibliotek. Najmniej czytają 60- i 70-latkowie - jedna trzecia z nich. Największy wzrost czytelnictwa (o 8 proc.) odnotowano wśród 15- i 19-latków. (PAP)