Piątek, 30 lipca 2021 r.   Imieniny: Julity, Piotra, Aldony
Polskie Radio PiK » Nauka i technologie
2019-10-08, 14:37 Polska Agencja Prasowa

Fizyczny Nobel 2019 za poznanie Wszechświata i egzoplanet

Laureaci Nagrody Nobla 2019 w dziedzinie fizyki. Fot. PAP/EPA/Claudio Bresciani
Laureaci Nagrody Nobla 2019 w dziedzinie fizyki. Fot. PAP/EPA/Claudio Bresciani
James Peebles, Michel Mayor i Didier Queloz zostali tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki - ogłosił w Sztokholmie Komitet Noblowski. Wyróżnienie przyznano „za wkład w nasze rozumienie ewolucji Wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie”.
Kanadyjczyka Jamesa Peeblesa doceniono „za odkrycia teoretyczne w dziedzinie fizycznej kosmologii”, a dwóch badaczy ze Szwajcarii, Micheala Mayora i Didiera Queloza „za odkrycie egzoplanety okrążającej gwiazdę podobną do Słońca”.

Peebles otrzyma połowę kwoty 9 mln koron szwedzkich (ok. 830 tys. euro). Drugą połową podzielą się Michel Mayor i Didier Queloz.

Tegoroczni laureaci zmienili nasze wyobrażenia o kosmosie. Teoretyczne odkrycia Jamesa Peeblesa przyczyniły się do zrozumienia tego, jak Wszechświat ewoluował po Wielkim Wybuchu. Michel Mayor i Didier Queloz poszukiwali zaś poza Układem Słonecznym nieznanych planet krążących wokół gwiazd przypominających Słońce.

Prace Peeblesa dotyczące kosmologii fizycznej położyły podwaliny pod transformację kosmologii w ciągu ostatnich 50 lat. Od połowy lat 60. tworzył teoretyczne ramy współczesnych poglądów dotyczących Wszechświata.

Model Wielkiego Wybuchu opisuje Wszechświat niemal od jego pierwszych chwil, prawie 14 miliardów lat temu, kiedy był gorący i gęsty. Od tego czasu wszechświat rozszerza się, staje się większy i zimniejszy. Około 400 000 lat po Wielkim Wybuchu Wszechświat stał się przezroczysty, a promieniowanie elektromagnetyczne mogło rozprzestrzeniać się w kosmosie. To starożytne promieniowanie nadal jest wszędzie wokół nas. Analizując je, można odczytać wiele tajemnic Wszechświata.

Za pomocą swoich teoretycznych narzędzi i obliczeń James Peebles był w stanie zinterpretować te ślady niemal od początku istnienia Wszechświata i odkryć nowe procesy fizyczne.

Jak się okazało, znana nam wszystkim materia – galaktyki, gwiazdy, planety, rośliny, zwierzęta, ludzie – stanowi zaledwie pięć procent zawartości Wszechświata. Na pozostałe 95 proc. składają się nieznana ciemna materia i ciemna energia. Podczas wtorkowego wykładu w Sztokholmie, po ogłoszeniu nazwisk noblistów, wyjaśniającego odkrycia Peeblesa, posłużono się jako modelem szklanką kawy – większość to kawa (ciemna energia, 69 proc.), niewielką część stanowi śmietanka (ciemna materia, 26 proc.), a szczypta cukru (5 proc.) to materia, którą jesteśmy i która nas otacza.

Z kolei Michel Mayor i Didier Queloz ogłosili w październiku 1995 roku pierwsze odkrycie egzoplanety (planety poza naszym Układem Słonecznym) krążącej wokół gwiazdy typu słonecznego w naszej galaktyce macierzystej, Drodze Mlecznej.

W Obserwatorium Haute-Provence w południowej Francji, korzystając z przyrządów wykonanych na zamówienie, odkryli planetę 51 Pegasi b, kulę gazową porównywalną z największym gazowym gigantem Układu Słonecznego, Jowiszem. Okrążając w ciągu zaledwie 102 godzin macierzystą gwiazdę (nazwaną „Helvetios”), ta masywna planeta wprawia w ruch także ją. W rezultacie gwiazda Helvetios cyklicznie przybliża się i oddala od Ziemi, a jej światło staje się na zmianę odrobinę bardziej niebieskie lub nieco bardziej czerwone.

Odkrycie szwajcarskich naukowców zapoczątkowało rewolucję w astronomii. Od tego czasu znaleziono ponad 4000 egzoplanet w Drodze Mlecznej. Egzoplanety te mają niezwykle różnorodne rozmiary, formy i orbity, często sprzeczne z dotychczasowymi koncepcjami na temat systemów planetarnych. Zmusza to naukowców do rewizji swoich teorii. Liczne projekty poszukiwania egzoplanet mogą w przyszłości doprowadzić do odkrycia pozaziemskiego życia.

James Peebles urodził się w roku 1935 w Winnipeg (Kanada). Doktorat uzyskał w roku 1962 na Princeton University (USA). Obecnie jest profesor nauk przyrodniczych Princeton University. "Moja rada do młodych naukowców, którzy zaczynają przygodę z nauką: powinniście to robić z miłości do nauki ... Powinniście zaczynać pracę naukową z powodu fascynacji nauką" - powiedział kanadyjski astronom i kosmolog komentując informację, że został laureatem Nagrody Nobla z fizyki.


Michel Mayor urodził się w roku 1942 w Lozannie (Szwajcaria). Doktoryzował się na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii w roku 1971. Profesor na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii.

Urodzony w roku 1966 Didier Queloz uzyskał doktorat w roku 1995 na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii. Jest profesorem Uniwersytetu Genewskiego w Szwajcarii i Uniwersytetu Cambridge w Wielkiej Brytanii.

Nauka i technologie

2021-07-29, godz. 21:15 Eksperci: nie ma „dobrej” i „złej” normy przeciwciał po szczepieniu; każdy wynik dodatni jest dobry Nawet niskie miana przeciwciał po szczepieniu na COVID-19 są sygnałem, że wykształciliśmy odporność. Przy zetknięciu z wirusem układ odpornościowy nasili odpo ... » więcej 2021-07-27, godz. 19:03 Premier: Powołamy fundusz walki z cyberprzestępczością Rząd powoła fundusz cyberbezpieczeństwa, by dać policji instrumenty i dostęp do najnowszych rozwiązań w walce z cyberprzestępczością - zapowiedział we wtorek ... » więcej 2021-07-22, godz. 06:05 Badanie: Szczepionka J&J może być mniej skuteczna przeciwko wariantowi Delta Szczepionka firmy Johnson & Johnson przeciwko COVID-19 może być mniej skuteczna przeciwko wariantowi Delta koronawirusa w porównaniu z preparatami z technolog ... » więcej 2021-07-21, godz. 16:20 Prof. Pyrć: szczepienie przeciw COVID-19 nie jest eksperymentem medycznym Szczepienie przeciw COVID-19 nie jest eksperymentem medycznym - przekonuje prof. Krzysztof Pyrć, wirusolog z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Podkreśla, że z teg ... » więcej 2021-07-14, godz. 09:25 Hity rekrutacji na UMK. Na kierunku lekarskim 18 osób na jedno miejsce Medycyna, prawo i psychologia to kierunki, które cieszą się największym zainteresowaniem podczas tegorocznej rekrutacji na studia na Uniwersytecie Mikołaja Ko ... » więcej 2021-06-30, godz. 17:31 Semeniuk: pandemia przyspieszyła transformację cyfrową o ok. 10 lat Pandemia przyspieszyła transformację cyfrową o ok. 10 lat, zadaniem rządu jest dostosowanie małych i średnich firm do tego, by mogły nadrabiać zaległości w pr ... » więcej 2021-06-29, godz. 08:46 PKN Orlen pierwszy w Polsce przetestuje prywatną, przemysłową sieć 5G PKN Orlen jako pierwszy w Polsce przetestuje prywatną, przemysłową sieć 5G w środowisku zaawansowanej infrastruktury przemysłowej. Testy odbędą się w głównym ... » więcej 2021-06-22, godz. 13:41 Powstała usługa, która usprawni podróż po Bydgoszczy. To GoogleTransit Osoby planujące jazdę autobusem czy tramwajem w Bydgoszczy zyskały nowe udogodnienie. Usługa GoogleTransit, służąca do planowania podróży komunikacją miejską ... » więcej 2021-06-09, godz. 06:05 Badania: To, co jemy wpływa na przebieg zakażenia COVID-19 Osoby niejedzące mięsa i peskatarianie lżej przechodzą zakażenie COVID-19. Dlatego te diety mogą być traktowane jako forma ochrony przed ciężką postacią COVID ... » więcej 2021-06-08, godz. 09:08 Badania: Osoby z COVID-19 mają cięższe udary mózgu niż te z ogólnej populacji - Wśród osób z COVID-19, u których wystąpił udar mózgu, częściej ma on ciężki przebieg - wynika z badania, które publikuje pismo „Stroke”. Ponadto, w grupie z ... » więcej
1234567