Maj

„Muzyka w Auschwitz była jak Cyklon B” – pisali we wspomnieniach niektórzy więźniowie.

Czy to możliwe, że najpiękniejsza z muz mogła zabijać? Czy Beethoven, Mozart lub Strauss mogli pomyśleć choć przez chwilę, że ich muzyka będzie towarzyszyła zabijaniu? Bohaterami utworu są muzycy z obozowych orkiestr Auschwitz i Birkenau: Helena Dunicz-Niwińska i Józef Kropiński, którym granie w orkiestrze uratowało życie, ale pozostawiło też obozową traumę i ta towarzyszyła im do końca życia. Po wielu latach do ich muzyki, a zwłaszcza do kompozycji Józefa Kropińskiego, wrócił włoski muzyk Francesco Lotoro, który porównuje Kropińskiego do polskich romantyków - m.in. Chopina, starając się jednocześnie upowszechnić stworzone przez niego kompozycje, bo jak twierdzi, jeśli muzyka Kropińskiego nie będzie grana i pamiętana przez współczesnych, to tak jakby pozostała za drutami razem z jej autorem.

Utwór autorstwa Żanety Walentyn i Michał Słobodziana zdobył Nagrodę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Konkursie Artystycznych Form Radiowych „Grand PiK 2026”. Jurorzy napisali w uzasadnieniu: „to wybitne osiągnięcie w dziedzinie radiowego dokumentu historycznego, będącego unikalnym, artystycznym świadectwem człowieczeństwa w czasach absolutnego barbarzyństwa”.

Reżyserem tego dzieła jest Waldemar Modestowicz. Za reżyserię dźwięku odpowiada Maciej Kubera. Autorami muzyki są: Dorota Demidowicz i Kamil Bzdzian.

Autor: Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian
Emisja: Ziarna losu, 24 maja 2026 roku

Przez dziesiątki lat nikt nie podejrzewał, że to właśnie ona jest autorką jednej z najbardziej znanych wojennych piosenek: „Siekiera, motyka, bimber, szklanka, w nocy nalot, w dzień łapanka...”.

Tylko nieliczni znali jej przeszłość i wiedzieli o walce w szeregach Armii Krajowej. O tym, że była autorką znanej wojennej piosenki, jej rodzina dowiedziała się dopiero po śmierci Anny Jachniny, podczas porządków w piwnicy. Anna Jachnina przez kilka dekad była jedną z najważniejszych postaci Polskiego Radia w Bydgoszczy. W poszukiwaniu ludowych twórców i zapomnianych utworów przemierzyła tysiące kilometrów. Dokumentowała folklor Kujaw, Pałuk i Kaszub. Zrealizowała setki audycji i słuchowisk poświęconych sztuce ludowej, tradycjom, obrzędom weselnym i medycynie ludowej. Wspólnie z Muzeum Etnograficznym w Toruniu organizowała konkursy na zbieranie „ustnej twórczości ludowej”, co dało początek znaczącym archiwom etnograficznym. W 1972 roku napisała wstęp do „Pieśni ludowe z Kujaw, Pałuk i Kaszub” Pawła Billerta. Za swoją tytaniczną pracę na rzecz dokumentowania kultury polskiej wsi otrzymała wiele prestiżowych nagród: