150 lat historii Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Zakładali je ziemianie, lekarze, duchowni
2025-12-15, 20:20 Iwona Muszytowska-Rzeszotek/Redakcja
Sala Kolumnowa w siedzibie Towarzystwa Naukowego w Toruniu/fot. www.tnt.torun.pl
W program jubileuszu wpisane są wykłady naukowe, warsztaty oraz wystawy o historii instytucji, działaczach oraz bogatych zbiorach.
- Towarzystwo oddziaływało nie tylko na Toruń, ale cały region także historyczny Pomorza Gdańskiego. Jego założycielami byli ziemianie, lekarze oraz duchowni. Powstało jako odpowiedź na działalność towarzystw niemieckich które istniały na terenie zaboru pruskiego - wyjaśnia Alicja Grabowska - Lysenko dyrektor biura TNT.
Jubileuszowe obchody odbywają się w Toruniu w poniedziałek i we wtorek w siedzibie Towarzystwa Naukowego w kamienicy przy ulicy Wysokiej oraz w Ratuszu Staromiejskim i Archiwum Państwowym.
15 grudnia, godz. 10.00-17.00, Sala Kolumnowa TNT, ul. Wysoka 16 (wejście od ul. Dominikańskiej)
Sympozjum „Ludzie-miejsca-nauka: 150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu”
10.00. Otwarcie konferencji
10.15 prof. dr hab. Magdalena Niedzielska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) – Działalność naukowa Towarzystwa Naukowego w Toruniu na tle niemieckiego ruchu stowarzyszeniowego w Prusach Zachodnich.
10.35 mgr Katarzyna Kluczwajd (WBP Książnica Kopernikańska) – Adresy Towarzystwa Naukowego w Toruniu: od gościny, przez najem po siedzibę własną
10.55 dr hab. Tomasz Łaszkiewicz, prof. IH PAN, (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN) W duchu pracy organicznej – ziemianie w Towarzystwie Naukowym w Toruniu
11.15 Dyskusja i przerwa kawowa
11.40 dr hab. Tomasz Krzemiński, prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) – Korespondencja ks. Stanisława Kujota jako źródło do badań nad powiązaniami naukowymi i towarzyskimi członków TNT w XIX i początkach XX wieku.
12.00 dr Mateusz Maleszka (Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa) – „Deatsikhrerrerzy i szowiniści" - spory o przeszłość ziem polskich w pierwszych latach funkcjonowania TNT
12.20 Dyskusja i przerwa
14.00 dr Michał Antonowicz (Kujawsko-Pomorskie Centrum Dziedzictwa) – Zasób i organizacja biblioteki Sczanieckich z Nawry – studium przypadku.
14.20 dr hab. Przemysław Olstowski, prof. IH PAN, (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN) – Inteligencja na Pomorzu w dwudziestoleciu międzywojennym
14.40 mgr Aleksander Wiśniewski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) - Składki i subsydia - instytucje jako członkowie Towarzystwa Naukowego w Toruniu
15.00 Dyskusja i przerwa kawowa
15.30 dr Mirosława Radowska-Lisak (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) – Filolodzy i ich dorobek naukowy w świetle materiałów i wydawnictw TNT
15.50 prof. dr hab. Adam Grzeliński (Uniwersytet Mikołaja Kopernika) – Filozofowie w Towarzystwie Naukowym.
16.10 prof. dr hab. Bogusław Dybaś – „Zapiski Historyczne" - od czasopisma lokalnego do międzynarodowego
16.30 Dyskusja i zakończenie obrad
15 grudnia, godz. 13.00, Archiwum Państwowe w Toruniu, Pl. Rapackiego 4
Wernisaż wystawy „Scientiae Thorunensis – 150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu” i prezentacja „Inwentarza akt Towarzystwa Naukowego w Toruniu z lat 1875-2019”
Przygotowana z okazji jubileuszu 150-lecia Towarzystwa Naukowego w Toruniu wystawa opowie o historii i dorobku instytucji przez pryzmat dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Toruniu. Obejmują one zarówno akta własne TNT, wytworzone w ciągu niemal półtora wieku działalności Towarzystwa, jak i zbiory archiwalne zgromadzone dzięki kolekcjonerskiej aktywności jego członków i darczyńców.
Wernisaż będzie także okazją do prezentacji "Inwentarza akt Towarzystwa…", opublikowanego z okazji jubileuszu.
16 grudnia, godz. 17.00, Ratusz Staromiejski w Toruniu, Sala Mieszczańska
Uroczystość jubileuszowa z okazji 150 rocznicy powstania Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Program uroczystości:
Powitanie Gości
150 lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu – wystąpienie Prezesa TNT, prof. dr. hab. Andrzeja Radzimińskiego
Naukowe efekty przygotowań do Jubileuszu 150-lecia TNT – dr hab. Tomasz Krzemiński, prof. UMK
Prezentacja koncepcji wystaw jubileuszowych – dr Mateusz Superczyński, Archiwum Państwowe w Toruniu; dr Mariusz Balcerek, WBP Książnica Kopernikańska w Toruniu; Piotr Gużyński, Muzeum Okręgowe w Toruniu
Wręczenie medali
Podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Towarzystwem Naukowym w Toruniu a Kujawsko-Pomorskim Centrum Naukowo-Technologicznym
im. prof. Jana Czochralskiego sp. z o.o
Przemówienia zaproszonych Gości
Bankiet
Uroczystości towarzyszyć będzie wystawa plenerowa przygotowana z okazji Jubileuszu TNT przez Muzeum Okręgowe w Toruniu, prezentowana na dziedzińcu Ratusza Staromiejskiego oraz wystawa "Kolekcja Towarzystwa Naukowego w Toruniu w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej".
Uroczystość poprzedzi Msza Św. w Katedrze św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu, 16 grudnia o godz. 15.30.
![12-latek walczy o życie w toruńskim szpitalu po wypadku na placu zabaw Spadł z huśtawki [aktualizacja]](public/info/2026/thumb_480_0/2026-03-03_177253539110.jpeg)
![Mamy anioła symbolizującego toruńską siłę. Nowe przystanki na anielskim szlaku [zdjęcia]](public/info/2026/thumb_480_0/2026-03-02_177246421310.jpg)
