To historyczna perełka. Śluza trapezowa na Brdzie w Bydgoszczy [wideo, zdjęcia]
Nieczynna śluza trapezowa na Kanale Bydgoskim. (jw)
Była cudem techniki, eksperymentem i ewenementem na skalę światową. Jedyny wtedy taki obiekt w Polsce wybudowano w 1884 roku w Bydgoszczy.
W przeszłości Brda była zbyt płytka dla załadowanych towarem barek, płynących do młynów. Istniała potrzeba jej spiętrzenia. Ukształtowanie terenu sprzyjało tego typu przedsięwzięciu, jednak inżynierowie z tym zadaniem borykali się przez 100 lat. Budowane obiekty rozpadały się. Rzeka była wówczas dzika i poziom lustra wody jesienią i wiosną był o 4 metry wyższy niż latem. Skutecznym i trwałym rozwiązaniem okazała się dopiero oddana do użytku w 1884 r. śluza trapezowa. Dzięki niej udało się opanować żywioł.
Śluza znajduje się w pobliżu Mostów Solidarności. Ma kształt trapezu i nie tylko to było osobliwe, ale również konstrukcja i sposób funkcjonowania śluzy. Północna, najkrótsza ze ścian, która była najbardziej wystawiona na napór nurtu rzeki, była litą ścianą. Górne wrota śluzy były z kolei całkowicie zasłonięte od nurtu Brdy.
Śluza miała swoje wady. Spore problemy stwarzała konieczność obracania barek. Do śluzy trapezowej jednostka wpływała tyłem, a wypływała z niej przodem. Każdą płynącą barkę trzeba było najpierw obrócić, co wymagało odpowiednio szerokiego miejsca w nurcie Brdy. Najbliższe, w tamtych czasach, znajdowało się poniżej mostu Bernardyńskiego. Do dziś nazywane jest „obracanką”. Od „obracanki” do śluzy miejskiej trzeba było ciągnąć barkę tyłem.
Taki sposób przejścia z Brdy na Kanał wywoływał krytykę i liczne protesty właścicieli barek i firm przewozowych. Był to jeden z powodów, dla których w 1906 roku rząd niemiecki podjął decyzję o modernizacji Kanału. Postanowiono go poszerzyć, a także zlikwidować utrudnienia, wynikające z niewygodnego i niebezpiecznego połączenia Brdy z Kanałem. Wybudowano nowe śluzy i zmniejszono ich liczbę do dwóch. Po trzydziestu latach funkcjonowania śluzę trapezową zasypano. Zostały po niej wrota, zarys koryta i żeliwne pilary.
