Całkowite zaćmienie Księżyca. Już dziś najważniejsze zjawisko astronomiczne roku!

Zaćmienie Księżyca/fot. Piotr Majewski

W niedzielę (7 września) przeżyjemy najważniejsze zjawisko astronomiczne 2025 roku: całkowite zaćmienie Księżyca! Z kilku powodów będzie ono wyjątkowe.

Faza całkowita potrwa prawie 1,5 godziny, a z pozycji kujawsko-pomorskiego rozpocznie się niemal równo ze wschodem naszego satelity, około 19:30. Przede wszystkim, musimy poszukać miejsca z odkrytym widokiem w kierunku południowo-wschodnim, bowiem najważniejsza część zaćmienia rozegra się nisko nad horyzontem.

Maksimum fazy całkowitej wypadnie ok. 20:13, niedługo po zapadnięciu zmierzchu. To wymarzona pora dla astrofotografów. Oto na granatowym tle świecić ma, zawieszona zaledwie na wysokość kciuka nad linią horyzontu, krwistoczerwona... dynia  Niedzielne zaćmienie wypada bowiem 2,5 dnia przed perygeum (minimalna odległość Księżyca od Ziemi), dzięki czemu tarcza naszego satelity wizualnie będzie blisko maksymalnego rozmiaru. Szczególnie imponująco wygląda ona właśnie nisko nad horyzontem. Jest to tzw. iluzja księżycowa.

Kolor skrytego w cieniu Ziemi Srebrnego Globu zawsze jest zagadką, ponieważ nie ma dwóch identycznych zaćmień. Jest to zależne od przejrzystości ziemskiej atmosfery. Jeśli jest ona nasycona np. pyłami wulkanicznymi, zjawisko może przybrać brunatną barwę, wręcz wpadającą w czerń. Przy stosunkowo czystym powietrzu księżycowa tarcza jest doskonale widoczna, a jej kolor określany jest mianem jasnomiedzianego lub pomarańczowego. Niezależnie od wyniku naszej obserwacji, barwa Księżyca powinna być intensywna, ponieważ wciąż jest on niewysoko nad widnokręgiem, co z reguły wzmacnia efekt kolorystyczny. Przy okazji zwróćmy uwagę, że cień Ziemi wyświetlany na księżycowym ekranie jest niejednorodny; im bliżej środka... Ziemi (nie Księżyca), tym ciemniejszy.

Czas na podziwianie całkowitej fazy zaćmienia mamy do ok. 20:52. Jej finał wiąże się z szalenie interesującym fenomenem. Kiedy nasz satelita wynurzy się z ziemskiego cienia, na kilka chwil pojawi się pojaśnienie krawędzi księżycowego owalu. Przybiera ono gołębi kolor, niekiedy zbliżający się do indygo lub subtelnego fioletu. Jest to efekt przejścia promieni słonecznych przez warstwę ozonową w ziemskiej atmosferze. Uchwycenie tego zjawiska na zdjęciu to "święty Graal" dla astrofotografów.

Po 20:52 startuje zaćmienie częściowe, które zakończy się krótko przed 22:00. I tu kolejna ciekawostka: na pierwszy rzut oka wydaje się, że Srebrny Glob w fazie częściowego zaćmienia wygląda jakby był po nowiu lub w kwadrze. Jest to jednak złudzenie. Oglądamy przecież krawędź cienia Ziemi, której średnica jest ponad 3,5-krotnie większa od Księżyca.
W czasie niedzielnego zaćmienia 07 września spójrzmy też na okolice. Po lewej stronie księżycowej tarczy świecić będzie Saturn w postaci jasnego punktu. Nieopodal zaś znajduje się Neptun, dostrzegalny jedynie przez lornetkę. Z pomocą w obserwacjach przychodzi nasz filmowy poradnik astronomiczny (poniżej).

Owocnych obserwacji!
Piotr Majewski