Delegatura NIK w Bydgoszczy o zdrowym żywieniu w szkołach publicznych

W ramach kontroli dotyczącej wdrażania zasad zdrowego żywienia w szkołach publicznych, delegatura NIK w Bydgoszczy skontrolowała na terenie województwa kujawsko-pomorskiego Urząd Miasta Torunia oraz Urząd Miasta i Gminy Skępe, a także po dwie szkoły podstawowe w każdej z tych gmin. Badaniem objęto okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2016 r.

Kontrolowane szkoły poprawnie realizowały programy rządowe "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", "Owoce i warzywa w szkole" oraz "Mleko w szkole". Towarzyszyły temu takie działania edukacyjne, jak promowanie i wdrażanie zasad zdrowego żywienia oraz aktywności fizycznej. Na terenie kontrolowanych szkół nie umieszczano urządzeń do sprzedaży napojów gazowanych, słodyczy czy słonych przekąsek, a w szkolnych sklepikach działających w SP nr 28 w Toruniu oraz w Miejskim Zespole Szkół w Skępem oferowano asortyment zgodny z obowiązującymi wymogami.

Realizacja powyższych programów rządowych ("Pomoc państwa w zakresie dożywiania", "Owoce i warzywa w szkole" oraz "Mleko w szkole") nie była na bieżąco monitorowana, ani kontrolowana przez gminy – organy prowadzące szkół. W Urzędzie Miasta i Gminy Skępe nie wiedziano nawet, ile jest dzieci z niedowagą, nadwagą lub otyłością w prowadzonych przez gminę szkołach; w związku z tym nie prowadzono tam działań z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki. Tymczasem wyniki kontroli NIK przeprowadzonych w dwóch z trzech prowadzonych przez tę gminę szkołach podstawowych wykazały, że zaburzenia masy ciała w postaci niedowagi, nadwagi albo otyłości miało blisko 33% uczniów w grupie 282 poddanych testom przesiewowym w latach szkolnych 2015/2016-2016/2017. W przypadku kontrolowanych szkół w Toruniu wskaźnik ten wynosił około 20%. Miasto Toruń realizowało jednak w prowadzonych przez siebie szkołach własne programy o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym, tj. wieloletni "Program promocji zdrowia wśród dzieci i młodzieży toruńskich szkół" oraz realizowany w 2015 r. program "Myślę, co jem – profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci".

Przeprowadzone na zlecenie NIK kontrole Sanepidu wykazały, że zawartość białka oraz soli w obiadach podawanych dzieciom we wszystkich skontrolowanych szkolnych stołówkach była nadmierna w stosunku do obowiązujących norm. Kontrola Sanepidu w SP nr 2 w Toruniu wykazała ponadto, że w stołówce szkolnej niedokładnie zmywano sztućce (co zakwalifikowano jako nieprawidłowość w zakresie higieny przygotowywania posiłków), brak było stałego dostępu do niegazowanej wody pitnej, a do obiadów podawano napoje przygotowywane na bazie syropów, których głównym składnikiem był cukier lub syrop glukozowo-fruktozowy. Tymczasem spożywanie dużych ilości produktów zawierających ten syrop – jak wskazują służby sanitarno-epidemiologiczne – powoduje szybkie tycie i chroniczną otyłość. Syrop ten potęguje apetyt i stałe poczucie głodu oraz jest podejrzewany o powodowanie cukrzycy typu 2.

Skontrolowane gminy, jako organy prowadzące szkoły, przeznaczały środki finansowe na remonty i doposażenie szkolnych kuchni i stołówek. Gminy wspierały również rodziców i opiekunów, podwyższając kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy w zakresie dożywiania, dzięki czemu więcej uczniów mogło skorzystać ze zwolnienia z opłat za szkolne posiłki.