Sobota, 18 stycznia 2020 r.   Imieniny: Piotra, Małgorzaty
Polskie Radio PiK » Nauka i technologie
2019-10-08, 14:37 Polska Agencja Prasowa

Fizyczny Nobel 2019 za poznanie Wszechświata i egzoplanet

Laureaci Nagrody Nobla 2019 w dziedzinie fizyki. Fot. PAP/EPA/Claudio Bresciani
Laureaci Nagrody Nobla 2019 w dziedzinie fizyki. Fot. PAP/EPA/Claudio Bresciani
James Peebles, Michel Mayor i Didier Queloz zostali tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki - ogłosił w Sztokholmie Komitet Noblowski. Wyróżnienie przyznano „za wkład w nasze rozumienie ewolucji Wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie”.
Kanadyjczyka Jamesa Peeblesa doceniono „za odkrycia teoretyczne w dziedzinie fizycznej kosmologii”, a dwóch badaczy ze Szwajcarii, Micheala Mayora i Didiera Queloza „za odkrycie egzoplanety okrążającej gwiazdę podobną do Słońca”.

Peebles otrzyma połowę kwoty 9 mln koron szwedzkich (ok. 830 tys. euro). Drugą połową podzielą się Michel Mayor i Didier Queloz.

Tegoroczni laureaci zmienili nasze wyobrażenia o kosmosie. Teoretyczne odkrycia Jamesa Peeblesa przyczyniły się do zrozumienia tego, jak Wszechświat ewoluował po Wielkim Wybuchu. Michel Mayor i Didier Queloz poszukiwali zaś poza Układem Słonecznym nieznanych planet krążących wokół gwiazd przypominających Słońce.

Prace Peeblesa dotyczące kosmologii fizycznej położyły podwaliny pod transformację kosmologii w ciągu ostatnich 50 lat. Od połowy lat 60. tworzył teoretyczne ramy współczesnych poglądów dotyczących Wszechświata.

Model Wielkiego Wybuchu opisuje Wszechświat niemal od jego pierwszych chwil, prawie 14 miliardów lat temu, kiedy był gorący i gęsty. Od tego czasu wszechświat rozszerza się, staje się większy i zimniejszy. Około 400 000 lat po Wielkim Wybuchu Wszechświat stał się przezroczysty, a promieniowanie elektromagnetyczne mogło rozprzestrzeniać się w kosmosie. To starożytne promieniowanie nadal jest wszędzie wokół nas. Analizując je, można odczytać wiele tajemnic Wszechświata.

Za pomocą swoich teoretycznych narzędzi i obliczeń James Peebles był w stanie zinterpretować te ślady niemal od początku istnienia Wszechświata i odkryć nowe procesy fizyczne.

Jak się okazało, znana nam wszystkim materia – galaktyki, gwiazdy, planety, rośliny, zwierzęta, ludzie – stanowi zaledwie pięć procent zawartości Wszechświata. Na pozostałe 95 proc. składają się nieznana ciemna materia i ciemna energia. Podczas wtorkowego wykładu w Sztokholmie, po ogłoszeniu nazwisk noblistów, wyjaśniającego odkrycia Peeblesa, posłużono się jako modelem szklanką kawy – większość to kawa (ciemna energia, 69 proc.), niewielką część stanowi śmietanka (ciemna materia, 26 proc.), a szczypta cukru (5 proc.) to materia, którą jesteśmy i która nas otacza.

Z kolei Michel Mayor i Didier Queloz ogłosili w październiku 1995 roku pierwsze odkrycie egzoplanety (planety poza naszym Układem Słonecznym) krążącej wokół gwiazdy typu słonecznego w naszej galaktyce macierzystej, Drodze Mlecznej.

W Obserwatorium Haute-Provence w południowej Francji, korzystając z przyrządów wykonanych na zamówienie, odkryli planetę 51 Pegasi b, kulę gazową porównywalną z największym gazowym gigantem Układu Słonecznego, Jowiszem. Okrążając w ciągu zaledwie 102 godzin macierzystą gwiazdę (nazwaną „Helvetios”), ta masywna planeta wprawia w ruch także ją. W rezultacie gwiazda Helvetios cyklicznie przybliża się i oddala od Ziemi, a jej światło staje się na zmianę odrobinę bardziej niebieskie lub nieco bardziej czerwone.

Odkrycie szwajcarskich naukowców zapoczątkowało rewolucję w astronomii. Od tego czasu znaleziono ponad 4000 egzoplanet w Drodze Mlecznej. Egzoplanety te mają niezwykle różnorodne rozmiary, formy i orbity, często sprzeczne z dotychczasowymi koncepcjami na temat systemów planetarnych. Zmusza to naukowców do rewizji swoich teorii. Liczne projekty poszukiwania egzoplanet mogą w przyszłości doprowadzić do odkrycia pozaziemskiego życia.

James Peebles urodził się w roku 1935 w Winnipeg (Kanada). Doktorat uzyskał w roku 1962 na Princeton University (USA). Obecnie jest profesor nauk przyrodniczych Princeton University. "Moja rada do młodych naukowców, którzy zaczynają przygodę z nauką: powinniście to robić z miłości do nauki ... Powinniście zaczynać pracę naukową z powodu fascynacji nauką" - powiedział kanadyjski astronom i kosmolog komentując informację, że został laureatem Nagrody Nobla z fizyki.


Michel Mayor urodził się w roku 1942 w Lozannie (Szwajcaria). Doktoryzował się na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii w roku 1971. Profesor na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii.

Urodzony w roku 1966 Didier Queloz uzyskał doktorat w roku 1995 na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii. Jest profesorem Uniwersytetu Genewskiego w Szwajcarii i Uniwersytetu Cambridge w Wielkiej Brytanii.

Nauka i technologie

2020-01-10, godz. 08:44 Przepędźmy chmury i... popatrzmy na zaćmienie Księżyca! [wideo] Takie okazje nie zdarzają się codziennie, zatem warto podnieść wzrok i obserwować zjawiska na styczniowym niebie. W piątek, 10 stycznia będziemy świadkami pół ... » więcej 2019-12-16, godz. 10:05 Złoty medal i dwa srebrne. Bydgoscy naukowcy z UTP nagrodzeni w Indiach Sukces naukowców z UTP w Bydgoszczy. Zdobyli złoty medal i dwa srebrne na Międzynarodowych Targach Innowacji w Indiach. » więcej 2019-12-12, godz. 11:11 Ekspert: wielkie firmy technologiczne wymknęły się spod kontroli państw Wielkie firmy technologiczne wymknęły się spod kontroli państw, jeśli chodzi np. o przestrzeganie prawa dotyczącego ochrony danych osobowych, monopoli czy opo ... » więcej 2019-12-05, godz. 15:20 „Ścieżka dorastania” - wystawa dla nastolatków w toruńskim Młynie Wiedzy [wideo] Jak przewinąć niemowlaka? Jak wygląda dzień nastolatków w Pakistanie, Chinach czy Anglii? Jak wyładować złość i co można wyczytać z naszej twarzy? Między inny ... » więcej 2019-11-06, godz. 11:27 Polski Nobel Naukowy dla fizyka z UMK! "Przyjąłem ze wzruszeniem i oszołomieniem" Prof. Andrzej Kossakowski z UMK w Toruniu został laureatem Nagrody Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, uznawanej za najważniejsze naukowe wyróżnienie w kraju. » więcej 2019-11-04, godz. 20:46 Rezonans dokładny i szczegółowy. Dla studentów UMK i do projektów onkologicznych Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu może pochwalić się nowoczesnym rezonansem magnetycznym. Urządzenie znajduje się w Interdyscyplinarnym Centrum Nowocze ... » więcej 2019-10-30, godz. 13:57 Resort nauki ogłosił listę 10 uczelni badawczych. Jest wśród nich toruński UMK Listę 10 uczelni badawczych, zwycięzców konkursu 'Inicjatywa Doskonałości - Uczelnia Badawcza' przedstawiło w środę Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. ... » więcej 2019-10-24, godz. 15:20 Informacja rządzi światem. Naukowcy analizują w Bydgoszczy jej fenomen Fizycy z całego świata zjechali do Bydgoszczy i debatują o...informacji - czym jest, jak ją pozyskiwać, kodować i przesyłać. Międzynarodowe Kolokwium trwa do ... » więcej 2019-10-18, godz. 06:20 Bliżej kosmosu w toruńskim Młynie Wiedzy. Wykłady, warsztaty i mini piknik Jak prezentuje się wizja podboju Układu Słonecznego? Na czym polegają testy rakiety suborbitalnej? Czym zakończą się misje balonów stratosferycznych? Tego będ ... » więcej
1234567