Czwartek, 21 stycznia 2021 r.   Imieniny: Agnieszki, Jarosława / Dzień Babci
Polskie Radio PiK » Kultura
Plichta
2020-11-20, 20:21 PAP/Redakcja

120 lat temu odbyło się wesele, które opisał Wyspiański, a sfilmował Wajda

Stanisław Wyspiański, Autoportret z żoną, 1904 r. Ze zbiorów Muzeum Stanisława Wyspiańskiego - oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie. Fot. PAP/W. Kryński, G. Rogiński/dzieje.pl
Stanisław Wyspiański, Autoportret z żoną, 1904 r. Ze zbiorów Muzeum Stanisława Wyspiańskiego - oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie. Fot. PAP/W. Kryński, G. Rogiński/dzieje.pl
Najważniejsze w polskiej literaturze wesele - Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną – zaczęło się 20 listopada 1900 roku. Stało się, opisane przez Wyspiańskiego, narodową lekturą - ale także początkiem szczęśliwego, wbrew przewidywaniom wielu obserwatorów, małżeństwa.
Wszystko zaczęło się w lecie r. 1890, kiedy krakowski malarz, szlachcic z dziada pradziada, Włodzimierz Tetmajer ożenił się z wiejską dziewczyną - Anną Mikołajczykówną, za co został przez ojca wydziedziczony, a samo wydarzenie stało się szeroko omawianym w Krakowie skandalem towarzyskim.

Późniejszy Gospodarz z "Wesela" wiódł jednak z żoną szczęśliwe życie w Bronowicach, a częstymi gośćmi w jego chacie bywali przyjaciele-artyści m.in. poeta Lucjan Rydel, który w 1900 r. postanowił ożenić się z najmłodszą siostrą Anny Tetmajerowej - Jadwigą (...), co stałą się kanwą jednej z najważniejszych polskich pozycji literackich.

Decyzja, aby poślubić Jadwigę Mikołajczykównę z Bronowic, chłopkę, wydawała się Rydlowi krokiem bardzo rewolucyjnym i przygotowywał się na walkę z mieszczańską rodziną. Ta ustąpiła jednak bez walki: "Niech się żeni, niech się żeni jak najprędzej, bo nas zagada na śmierć" - mówiła matka, ale Rydel, jak wspomina Boy, rozpędzony, dalej gadał, przekonywał i walczył. Chłopom z Bronowic Pan Młody wydawał się osobnikiem źle wychowanym bo, chcąc się zbliżyć do ludu, w konkury chadzał boso - rzecz w chłopskiej etykiecie niewybaczalna.

Ślub Rydla z Jagusią Mikołajczykówna odbył się w kościele Mariackim. "Wstęp do kaplicy był zamknięty, mimo to tłumy publiczności cisnęły się do niej, a głównie falanga uczennic Rydla (…). Rydel musiał sobie torować drogę wśród tych dziewic, do których, przeciskając się przez kościół, przemawiał bez przerwy: +Widzicie, widzicie, nie ożeniłem się z żadną z was, boście przemądrzałe, sztuczne; wziąłem sobie ją, bo jest prosta, umie tylko kochać+ etc." - tak opisywał okoliczności ślubu Tadeusz Boy Żeleński. Zabawa weselna trwała cztery dni i odbywała się w domu Mikołajczyków oraz w domu Włodzimierza Tetmajera. Drugiego dnia wieczorem były czepiny, czyli założenie czepca, symbolu stanu małżeńskiego na głowę panny młodej. Ta część wesela zainspirowała Stanisława Wyspiańskiego - który przybył z żoną i córeczką Heleną - do napisania dramatu (...).

Wielu obserwatorów dziwiło się, że oba małżeństwa artystów z chłopkami – Tetmajerów i Rydlów – są, wbrew obawom obserwatorów, tak udane. Obaj mężczyźni oświadczali się stosownie do chłopskich rytuałów padając staremu Mikołajczykowi do stóp i dali jasno do zrozumienia, że nie ma miejsca w ich otoczeniu dla tych, którzy nie szanują ich żon. Tetmajer na początku narzekał, że "wszyscy go opuścili", ale wkrótce ruszyła lawina gości, zdarzało się, że rodzina ukrywała się przed nimi w polu wystawiając któreś z dzieci na czatach. Anna Tetmajerowa dzielnie stawiała czoła najazdom artystów czy też nastawionych wręcz turystycznie mieszczan, Jagusia Rydlowa raczej chowała się z dziećmi w sadzie, mąż tłumaczył jej nieobecność.

Andrzej Wajda, ekranizując Wesele w 1972 roku, skondensował akcję utworu do wnętrza chałupy, w której dynamiczne sekwencje tańca nakręcił Witold Sobociński. Jakkolwiek adaptacja dramatu Wyspiańskiego posługiwała się kostiumem historycznym, jej przesłanie zostało poddane aktualizacji; przykładowo, postać Wernyhory została ucharakteryzowana na Józefa Piłsudskiego. Filmowe "Wesele", spotkawszy się w kraju ze skrajnie zróżnicowanymi recenzjami, zostało ciepło przyjęte za granicą, zdobywając Srebrną Muszlę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián. Nie trzeba dodawać, że na tym planie filmowym znakomite kreacja aktorskie stworzyli: Daniel Olbrychski, Maja Komorowska, Ewa Ziętek, Bożena Dykiel, Emilia Krakowska, Franciszek Pieczka, Marek Walczewski, Wojciech Pszoniak, Mieczysław Voit i inni.

Historie uczestników "Wesela" Wyspiańskiego i ich dzieci opisała Monika Śliwińska w książkach: "Muzy Młodej Polski" (2014) i "Panny z +Wesela+" (2020).

Kultura

2021-01-21, godz. 19:03 Klub Akademii Jazzu online. Tym razem twórczość Victora Younga Klub Akademii Jazzu - cykl koncertów - audycji edukacyjnych cieszący się od lat wielką popularnością tym razem odbędzie się w piątek o godzinie 19.00 w formie ... » więcej 2021-01-20, godz. 09:45 20 stycznia 1920 roku, czyli 101 lat temu Bydgoszcz wróciła do Polski Wystawa przed Urzędem Wojewódzkim będzie częścią obchodów 101. rocznicy powrotu Bydgoszczy do Macierzy. Warto też wrócić do słuchowiska „Szepty rzeki', jest t ... » więcej 2021-01-19, godz. 14:48 Artyści mogą liczyć na wsparcie. Trzeba wysłać obraz czy rzeźbę albo zgłosić koncert „Zimowe ARTefakty' to konkurs adresowany do artystów, który organizuje Urząd Miasta w Toruniu. To trzecia edycja działania pomocowego, dzięki któremu plastycy ... » więcej 2021-01-19, godz. 13:18 Czekają na zdjęcia z czasu pandemii i lockdownu. Wyślij do CSW i wystaw się Jeszcze do 22 stycznia w Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu trwa nabór zdjęć na konkurs „Wystaw się w CSW 2021”. Nagrodą dla autorów najlepszych fotografii ... » więcej 2021-01-18, godz. 22:50 Nie żyje Maria Koterbska, królowa polskiego swingu [audycja z archiwum] - 13 lipca ub.r. świętowała swoje 96. urodziny pełna optymizmu i pogody ducha. Taką też ją wszyscy zapamiętamy. Zapamiętamy też największe przeboje, jak 'Karu ... » więcej 2021-01-18, godz. 09:22 „Polish Songs", amerykańscy wokaliści i Eljazz Big Band. Płyta już jest „Tomaszów', „Sex Appeal', „Moje serce to jest muzyk' czy „Byłaś serca biciem' - kilkanaście dobrze znanych polskich piosenek, dzięki bydgoskiemu muzykowi Józe ... » więcej 2021-01-17, godz. 20:46 Sztuka nie tylko w Internecie. Plany Galerii Miejskiej bwa na nowy rok Nowy 2021 rok to w Miejskiej Galerii bwa w Bydgoszczy nowe wystawy i ciekawi artyści. Będzie malarstwo, rzeźba czy instalacja. Pojawi się nowy projekt Elżbiet ... » więcej 2021-01-17, godz. 17:45 Trzy premiery - musical, opera i balet. Opera Nova w nowym roku Nowy rok przynosi nowe wyzwania. Mimo pandemii zespoły operowe cały czas przygotowują się do kolejnych premier, a dyrekcja układa program Bydgoskiego Festiwal ... » więcej 2021-01-17, godz. 16:38 Hala Pomp i Wieża Ciśnień z przeszłości. Muzeum prosi o stare zdjęcia i dokumenty [wideo] Bydgoszczanie mogą współtworzyć wystawę przygotowywaną przez Muzeum Wodociągów. Placówka poszukuje starych zdjęć przedstawiających wodociągowe obiekty, Halę P ... » więcej 2021-01-16, godz. 20:15 „Aurora” - nowa nagroda dla teatralnych twórców Teatr Polski, organizator Festiwalu Prapremier, powołał Międzynarodową Nagrodę Dramaturgiczną Miasta Bydgoszczy -„Aurora”, przyznawaną za wybitny dramat współ ... » więcej
1234567