Zapraszamy serdecznie na drugi koncert festiwalu Bydgoska Scena Barokowa – w programie koncerty instrumentalne na 1 flet, 2 wiolonczele, 3 skrzypiec oraz 4 klawesyny!
Wykonawcami koncertu będą artyści związani z naszą bydgoską Akademią Muzyczną im. Feliksa Nowowiejskiego:
Urszula Bartkiewicz – klawesyn
Dorota Zimna – klawesyn
Marek Przywarty – klawesyn
Justyna Woś – klawesyn
Daniel Deuter – skrzypce barokowe,
Michał Marcinkowski – skrzypce barokowe
Marcin Tarnawski – skrzypce barokowe
Sławomir Drózd – flet traverso
Matthias Bergmann – wiolonczela barokowa
Ewa Witczak – wiolonczela barokowa
oraz
Barokowa Orkiestra Festiwalowa pod. kier. Daniela Deutera
Program:
• Johann Sebastian Bach – Koncert na 4 klawesyny a-moll, BWV 1065:
[Allegro], Largo, Allegro
• Georg Philipp Telemann – Koncert fletowy D-dur TWV 51:D2:
Moderato, Allegro, Largo, Vivace
• Antonio Vivaldi – Koncert g-moll, RV 156:
Allegro, Adagio, Allegro
• Georg Philipp Telemann – Koncert na 3 skrzypiec F-dur TWV 53:F1:
Allegro, Largo, Vivace
• Antonio Vivaldi – Koncert na 2 wiolonczele g-moll, RV 531:
Allegro (moderato), Largo, Allegro
Forma koncertu instrumentalnego wykształciła się z form wcześniejszych: szesnastowiecznych kompozycji wokalnych i wczesnobarokowych - sonaty da chiesa i sonaty da camera. Wśród pierwszych twórców koncertu warto wymienić Giuseppe Torellego i Arcangela Corellego, swoją kulminację forma koncertu przyjęła zaś w baroku za sprawą osiągnięć Johanna Sebastiana Bacha i Georga Friedricha Händla.
Ten festiwalowy wieczór rozpocznie się Koncertem na cztery klawesyny a-moll (BWV1065) Johanna Sebastiana Bacha.
Bach był zafascynowany twórczością Antonia Vivaldiego. Już w czasie pobytu w Weimarze dokonał szeregu transkrypcji koncertów skrzypcowych z L' estro armonico op.3. Bach wrócił do tego zbioru także dwie dekady później, kiedy - już w Lipsku - powstała między innymi klawesynowa adaptacja Koncertu na czworo skrzypiec h-moll op.3 nr 10, RV 580.
W pierwszej części koncertu na 4 klawesyny soliści prezentują materiał ritornella. Zanim zabrzmi tutti Vivaldiego, Bach dodaje swoje własne punktowane wejścia orkiestry, także kolejne części wzbogaca dynamicznie: w akompaniamencie przejściowego Largo wprowadza odwrócone frazy koncertu Vivaldiego, których punktowanym rytmem kreuje delikatny dysonans do wznoszących fraz solistów. Po Larghetto klawesyny - znów w rytmicznych frazach - tworzą wrażenie otwierającej części uwertury francuskiej. W finałowym Vivace Bach ponownie wzbogaca kompozycję Vivaldiego dodatkowym kontrapunktem oraz wzmacnia brzmienia solistów frazami granymi tutti.
***
Program koncertu wypełnią kompozycje Antonia Vivaldiego - Koncert na orkiestrą smyczkową g-moll, RV 156 i Koncert na dwie wiolonczele g-moll, RV 531.
Dziewczęcy sierociniec Ospedale della Pietà w Wenecji na początku XVIII wieku był miejscem, do którego zjeżdżała cała muzyczna Europa, by posłuchać koncertów il prete rosso („rudego księdza”). W latach dwudziestych XVII wieku powstało tam 60 koncertów na orkiestrę smyczkową, w tym RV 156. Partie solowe nie są w nim wyodrębnione, jego krótka forma bliższa jest więc sinfonii czy neapolitańskiej uwerturze.
W tym samym czasie Vivaldi skomponował RV 531. To jeden z 27 koncertów wiolonczelowych, w tym jedyny na dwie wiolonczele. Jego manuskrypt odnaleziono w kolekcji Renzo Giordano w Bibliotece Narodowej w Turynie.
"Kompozycja jest mocno nasycona emocjami od samego początku, przez niemal autobiograficzny smutek w części wolnej, aż po rozhuśtany tonalnie i rytmicznie finał." (Michael Talbot).
***
W sali koncertowej Collegium Copernicanum usłyszymy także kompozycje Georga Philippa Telemanna.
Koncert fletowy D-dur, TWV 51:52 ukazuje geniusz kompozytora w balansowaniu między muzyką włoską, francuską a nawet polską, której "barbarzyńskie piękno" odkrył podczas młodzieńczych pobytów w Żarach na Dolnym Śląsku. Manuskrypt pochodzi z biblioteki w Darmstadt, najbogatszej kolekcji dzieł Telemanna. Jej istnienie zawdzięczamy odpisom sporządzonym przez Samuela Endlera, skrzypka i alcisty darmstadzkiej Hofkapelle, której kapelmistrzem był wtedy Christoph Graupner.
TWV 51:D2 jest starszym z dwóch napisanych wtedy koncertów fletowych. "Taniec jest obecny zarówno w początkowym Moderato, jak i w radosnym finale. W Largo Telemann zaryzykował urywane, niemal suche staccato akompaniamentu. Allegro to zbuntowana wirtuozeria tak w soli fletu, jak i wymianach z tutti." (Alexis Kossenko)
Refleksyjny Koncert na troje skrzypiec D-Dur, TWV 53:F1 pochodzi z drugiej części zbioru Tafelmusik (Muzyka biesiadna, franc. Musique de table). Telemann wydał go - samemu sztychując - w 1733 roku w Hamburgu. Zbiór ten, przez samego autora uważany za arcydzieło, ugruntował też jego światową sławę: subskrypcję na Tafelmusik zamówili między innymi Händel, Pisendel i Quantz. Międzynarodowy sukces Tafelmusik koreluje z powstawaniem nowych orkiestr czy bardziej profesjonalnych zespołów domowych.
Wymagający program tego koncertowego wieczoru przygotowali w całość artyści związani z Akademią Muzyczną im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy.
Michał Orzechowski
Bach,Vivaldi, Telemann – 15 października 2022 r., godz. 18.00
