W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie

„Drugi pion”

Służba Bezpieczeństwa to nie tylko inwigilacja opozycji czy Kościoła. Zaglądamy do mniej znanego obszaru jej działalności.

Pokazujemy, jak w Toruniu służby próbowały przenikać w struktury uczelni, zakładów przemysłowych i instytucji, obserwując naukowców, inżynierów, zagraniczne delegacje i osoby mające dostęp do wrażliwych informacji.

Jak chroniono technologie, dokumenty i obiekty wojskowe? Kogo obserwowano i jak budowano sieć informatorów? O tym w kolejnym odcinku cyklu „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Michał Zaręba
Emisja: Popołudnie z reportażem, 29 września 2026

 

„Kto wróg, a kto przyjaciel”

Ziemie pogranicza to zawsze arena różnych wpływów. Przenosimy się do Grudziądza lat 20. i 30. XX wieku w poszukiwaniu szpiegów.

Ten teren obfitował w ciekawe historie i niejednoznaczne postaci. Dookoła miasta potężne majątki mieli wpływowi Niemcy. Zdarzało się, że członkowie jednej rodziny mieli zupełnie inne podejście do Polski i Polaków. Czy Polacy przymykali oko na niektóre nielegalne procedery pewnego bogatego Niemca w zamian za dostęp do informacji? Czy w pierwszych dniach wojny doszło do prowokacji wywiadu, by podsycać nastroje antypolskie? M.in. tym w kolejnym odcinku cyklu „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Adriana Andrzejewska-Kuras
Emisja: Popołudnie z reportażem, 22 września 2026

 

„Szepty zza murów”

Szpiedzy decydowali o wygranej w wojnach od stuleci. Niebagatelne znaczenie mieli w XV wieku. Swoich informatorów posiadali zarówno Krzyżacy, jak i strona polska.

Przyjrzeliśmy się „Towarzystwu Jaszczurczemu”. Komu tak naprawdę byli wierni jego członkowie? Opowiedzieliśmy historię ojca i syna, którzy zdobyli zaufanie Krzyżaków, co umożliwiło przekazywanie cennych informacji stronie polskiej. Poznaliśmy kupców, duchownych, a nawet żebraków, którzy szpiegowali z lepszym lub gorszym skutkiem. Okazuje się także, że mając odpowiednią siatkę spiskowców i spryt można zdobyć miasto bez przelewu krwi. Taka historia zdarzyła się w 1457 roku w Chełmnie za sprawą krzyżackiego dowódcy Bernarda Szumborskiego.

Autor: Adriana Andrzejewska-Kuras
Emisja: Popołudnie z Reportażem, 15 września 2026

 

„Lojalny cz. 2”

Wracamy do historii Lojalnego - człowieka, który przez lata marzył o pracy w wywiadzie. Został zwerbowany przez polskie służby, wyjechał do Wietnamu, a tam jego drogą zainteresowali się Amerykanie. Po powrocie do Polski zrobił coś, czego trudno się spodziewać - sam zadzwonił do Służby Bezpieczeństwa. Powiedział, że został pozyskany przez CIA. Dlaczego to zrobił? Czy chciał pozostać wierny wobec polskich służb, czy rozpoczął własną grę? I czy w ogóle wiedział jeszcze, komu może ufać? Odpowiedzi szukaliśmy w kontynuacji ostatniego odcinka serii „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Michał Zaręba
Emisja: „Popołudnie z Reportażem”, 1 września 2026

 

„Lojalny”, cz. 1

Fascynowały go podróże, zagraniczne kontakty i możliwość zdobywania informacji. Najpierw współpracował z polską Służbą Bezpieczeństwa, później zainteresowała się nim CIA.

Przez lata był obserwowany przez kontrwywiad, a ostatecznie trafił do więzienia za pomoc japońskiemu wywiadowi. Kim naprawdę był człowiek, który przez dekady balansował na granicy między ambicją a zdradą? To historia „Lojalnego” bo tak nazywamy bohatera kolejnego odcinka serii „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”. To opowieść o człowieku, który chciał pracować w wywiadzie i być może zbyt dobrze odnalazł się w świecie, z którego nie potrafił już wyjść.

Autor: Michał Zaręba
Emisja: „Popołudnie z Reportażem”, 25 sierpnia 2026

 

„Genialny matematyk”, cz.II

Nie każdy, kto pracuje dla wywiadu jest jak James Bond. Czasem najważniejsze informacje udaje się pozyskać dzięki pracy umysłu.

Najlepszym przykładem złamanie kodu Enigmy - maszyny szyfrującej, którą hitlerowskie Niemcy uważały za niemożliwą do rozkodowania. A jednak - genialny matematyk z Bydgoszczy, który współpracował z Biurem Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, dokonał tego pod koniec 1932 roku. W pierwszej części reportażu "Genialny matematyk" można było usłyszeć jak Marian Rejewski z chłopca zainteresowanego matematyką stał się jednym z najważniejszych kryptologów w historii. W drugiej części odpowiemy na pytania jakie były dalsze losy jego i Enigmy. Co działo się z kryptologiem w czasie II wojny światowej? Co robił po jej zakończeniu? O tym w drugiej części reportażu pt. „Genialny matematyk” w ramach cyklu „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Adriana Andrzejewska-Kuras
Emisja: „Popołudnie z Reportażem”, 18 sierpnia 2026

 

„Genialny matematyk”, cz.I

Praca w wywiadzie to nie tylko działania w terenie. Najcenniejsze informacje nie zawsze pochodzą od dobrze zorganizowanej sieci informatorów i agentów.

Niektóre udaje się pozyskać zza biurka, dzięki genialnym umysłom. Tak było z Marianem Rejewskim, który w 1932 roku złamał szyfr „Enigmy”. Była to najważniejsza maszyna szyfrująca, używana przez hitlerowskie Niemcy. Matematyk z Bydgoszczy współpracował z kryptologami „Biura Szyfrów” - Henrykiem Zygalskim i Jerzym Różyckim. Jak z zainteresowanego matematyka młodzieńca stał się jednym z najważniejszych kryptologów w historii? O tym w pierwszej części reportażu pt. „Genialny matematyk” w ramach cyklu „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Adriana Andrzejewska-Kuras
Emisja: „Popołudnie z Reportażem”, 11 sierpnia 2026

 

„Na celowniku mocarstw - cz. II"

Czy 10-letni chłopiec mógł pokrzyżować plany zachodnich służb specjalnych? Historia Jerzego Miękiszaka pokazuje, że czasem o losach tajnej operacji decydował zwykły przypadek.

Zostajemy w realiach zimnej wojny, kiedy w latach 60. XX wieku Kujawy i Pomorze stały się areną cichej rywalizacji wywiadów. Opowiemy o kulisach zatrzymań zachodnich attaché wojskowych w Bydgoszczy i Grudziądzu oraz pokażemy, jak wyglądała niewidzialna wojna służb po obu stronach żelaznej kurtyny. O tym w drugiej części historii pt. „Na celowniku mocarstw”, w ramach cyklu pt. „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie”.

Autor: Michał Zaręba
Emisja: Popołudnie z Reportażem, 4 sierpnia 2026

 

„Na celowniku mocarstw - cz. I"

Zimna wojna to nie tylko rakiety, czołgi i groźba konfliktu nuklearnego. To przede wszystkim niewidzialna walka wywiadów.

W tym odcinku przeniesiemy się do lat 60., kiedy Kujawy i Pomorze stały się areną tajnej rozgrywki pomiędzy zachodnimi służbami specjalnymi a polskim kontrwywiadem. Dlaczego Toruń, Bydgoszcz Grudziądz i Włocławek znalazły się w centrum zainteresowania wywiadów? Jak ówczesne służby próbowały rozpracować obce siatki agenturalne? W ramach serii „W cieniu, czyli radiowe kroniki szpiegowskie", opowiadamy o tym w najnowszym odcinku pt. „Na celowniku mocarstw".

Autor: Michał Zaręba
Emisja: Popołudnie z Reportażem, 28 lipca 2026

 

„Misja Jadwigi”

Czy zwykła praca w niemieckiej restauracji w Toruniu, mogła stać się przykrywką do walki z okupantem? Czy młoda kobieta, każdego dnia obsługująca niemieckich żołnierzy i urzędników, mogła jednocześnie służyć polskiemu podziemiu?

Klara Jeziorska każdego dnia ryzykowała życie, przenosząc tajne meldunki i działając w konspiracji. Jej odwaga, opanowanie i poświęcenie sprawiły, że stała się jedną z cichych bohaterek walki o wolną Polskę.

Autor: Michał Zaręba
Emisja: Popołudnie z Reportażem, 21 lipca 2026