Wszyscy, którzy zostali zwolnieni lub doznali represji od funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa po protestach w 1976 roku, mogą zgłaszać się do oddziałów IPN w Gdańsku i Bydgoszczy.
Pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku i Bydgoszczy wszczyna łącznie 22 postępowania karne. Śledczy skupią się na ustaleniu roli funkcjonariuszy SB oraz dyrekcji zakładów pracy odpowiedzialnych za typowanie osób do zwolnienia i tzw. linię zawyżonej represji. Badane będą przypadki masowych zwolnień dyscyplinarnych, inwigilacji, pobić, bezprawnych zatrzymań, rewizji oraz utrudniania znalezienia nowej pracy.
Przekraczenia uprawnień i obowiązków
– Mamy do czynienia z sytuacją, w której konkretnym osobom w związku z podjęciem przez nich strajków przedstawiciele komunistycznej dyktatury wyrządzali konkretne, bardzo dotkliwe krzywdy. Ta historia po 50 latach ciągle jeszcze czeka na swój konkretny ogląd i osąd prawny – mówi dr Marek Szymaniak, dyrektor Oddziału IPN w Gdańsku.
Postępowania prowadzone są przez pięciu prokuratorów, a kwalifikacja prawna dotyczy złośliwego naruszania praw pracowniczych oraz przekroczenia uprawnień i obowiązków przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego. W ocenie śledczych szeroka skala działań represyjnych wskazuje na popełnienie zbrodni przeciwko ludzkości.
Masowe zwolnienia i represje
– Skupimy się nie tylko na masowych zwolnieniach, ale także na masowych represjach, jakich doznali uczestnicy protestów po ich zakończeniu. Były to działania prowadzone na masową skalę przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegające na utrudnianiu znalezienia nowej pracy, inwigilacji, zatrzymaniach, nieuzasadnionych rewizjach i prowokacjach – zaznacza prokurator Tomasz Jankowski, naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku.
Śledztwa obejmą łącznie 22 zakłady pracy na Pomorzu i Kujawach, m.in. w Gdańsku, Elblągu, Bydgoszczy, Toruniu, Grudziądzu i Włocławku. Prokurator Jankowski zaapelował do wszystkich osób poszkodowanych oraz poddanych represjom po protestach w 1976 roku o zgłaszanie się do oddziałów IPN w Gdańsku i Bydgoszczy.
Poszkodowani mogą się zgłaszać
Śledczy IPN rozpoczną działania od kwerendy archiwalnej i analizy dokumentacji z zasobów własnych, Archiwów Państwowych w Gdańsku i Bydgoszczy oraz poszczególnych zakładów pracy. Na podstawie odnalezionych list zwolnionych oraz sprawozdań Służby Bezpieczeństwa prokuratorzy ustalą aktualne dane poszkodowanych w bazie PESEL, a następnie wezwą ich na przesłuchania.
– Skupimy się przede wszystkim na analizie materiałów archiwalnych oraz na przesłuchaniu pokrzywdzonych.
Apeluję do wszystkich osób, które zostały zwolnione lub doznały represji od funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa po protestach w 1976 roku, o zgłaszanie się do oddziałów IPN w Gdańsku i Bydgoszczy - powiedział prokurator Jankowski.
Zapewnił, że śledczy na pewno przesłuchają co najmniej 87 zwolnionych pracowników z Pomorza, a także kolejne osoby zidentyfikowane w dokumentacji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
- Bezpośrednią przyczyną protestów z 1976 roku była zapowiedź drastycznych podwyżek cen żywności, w tym mięsa o 69 proc. i cukru o 100 proc.
- Według oficjalnych danych MSW na terenie dawnych województw gdańskiego, elbląskiego, bydgoskiego, toruńskiego i włocławskiego strajkowało około 12,5 tys. robotników.