Poniedziałek, 02 sierpnia 2021 r.   Imieniny: Kariny, Gustawa, Euzebiusza
Polskie Radio PiK » Kraj - świat
Plichta
2021-06-04, 19:49 PAP/Redakcja

Pierwsze, częściowo wolne wybory w Polsce odbyły się 4 czerwca, 32 lata temu

Warszawa, 4 czerwca 1989 roku. Punkt wyborczy przy ul. Wyspiańskiego na Żoliborzu./fot. PAP/Jan Morek/archiwum
Warszawa, 4 czerwca 1989 roku. Punkt wyborczy przy ul. Wyspiańskiego na Żoliborzu./fot. PAP/Jan Morek/archiwum
32 lata temu, 4 czerwca 1989 r., na mocy porozumień między władzami PRL a częścią opozycji odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne. Zwycięstwo „S” otworzyło nową epokę w najnowszych dziejach Polski oraz wpłynęło na proces upadku komunizmu w Europie Środkowej.
Korzeni procesu transformacji historycy dopatrują się w zmianie sytuacji międzynarodowej, która nastąpiła w połowie lat osiemdziesiątych. Zapoczątkowany po dojściu do władzy Michaiła Gorbaczowa proces reform w ZSRS oznaczał jednocześnie przyzwolenie dla zmian w innych krajach komunistycznych. Dla Kremla jednak priorytetem pozostawało utrzymanie Układu Warszawskiego istniejącego od 1955 r.

Spotkanie Kiszczak - Wałęsa

Po 13 grudnia 1981 r. gen. Jaruzelskiemu nie udało się stłumić podziemnego ruchu „Solidarności”. Opozycja nie miała już jednak potencjału z okresu karnawału „S”. Było to także widoczne w połowie lat osiemdziesiątych. Późniejsze dwie fale strajków, w kwietniu i sierpniu 1988 r., były już nieporównywalnie mniejsze niż protesty z sierpnia 1980 r. Dla władz stanowiły jednak dowód na porażkę dotychczasowych prób stabilizacji systemu. Mimo przygotowywania wariantu rozwiązania siłowego, nazywanego przez opozycjonistów i później historyków „stanem wojennym-bis”, przywódcy PRL zdecydowali się na realizację scenariusza kooptacji części opozycji do struktury sprawowania władzy.

31 sierpnia 1988 r. w willi MSW przy ulicy Zawrat w Warszawie doszło do pierwszego od wprowadzenia stanu wojennego spotkania szefa MSW gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą, w którym uczestniczyli również bp Jerzy Dąbrowski oraz sekretarz KC Stanisław Ciosek. Drugie spotkanie Wałęsy i Kiszczaka odbyło się 15 września 1988 r. Obecni na nim byli też Stanisław Ciosek, przedstawiciel episkopatu ks. Alojzy Orszulik i prof. Andrzej Stelmachowski. Następnego dnia rozpoczęły się rozmowy w szerszym gronie, w których znaleźli się przedstawiciele PZPR, ZSL, SD, OPZZ, „Solidarności” i Kościoła. Ze względu na liczbę uczestników i konieczność utrzymania poufności negocjacji przeniesiono je do ośrodka MSW w podwarszawskiej Magdalence.

Podczas kolejnych spotkań głównym punktem sporu była powtórna legalizacja NSZZ „Solidarność”. Ostatecznie uzgodniono podjęcie jawnych rozmów „okrągłego stołu”. Ich początek uzgodniono na połowę października 1988 r. Konflikty wśród władz PZPR sprawiły, że rozpoczęły się one dopiero kilka miesięcy później. Ponownej legalizacji „S” sprzeciwiały się środowiska związane z OPZZ, które obawiały się osłabienia sprzyjających reżimowi związków zawodowych. Ich stanowiskiem zachwiała przegrana przewodniczącego OPZZ Alfreda Miodowicza w telewizyjnej debacie z Wałęsą.

Obrady Okrągłego Stołu

Momentem przełomu były obrady X Plenum KC PZPR ze stycznia 1989 r. W jego trakcie przyjęto „Stanowisko KC PZPR w sprawie pluralizmu politycznego i pluralizmu związkowego”. Dokument ten był faktyczną zgodą na legalizację „Solidarności”. 27 stycznia 1989 r. doszło do pierwszego od września roboczego spotkania Wałęsy i Kiszczaka w Magdalence, na którym ustalono procedurę obrad, ich zakres oraz termin rozpoczęcia. Obrady Okrągłego Stołu ruszyły 6 lutego 1989 r. w Warszawie w Pałacu Namiestnikowskim (wówczas siedzibie Urzędu Rady Ministrów).

W książce „Pół wieku dziejów Polski 1939–1989” prof. Andrzej Paczkowski podsumował efekty negocjacji trwających do kwietnia 1989 r.: „Najważniejszym owocem było obszerne porozumienie politycznie, nazwane – na poły ironicznie, na poły krytycznie – kontraktem stulecia. Obejmowało ono pakiet ustaleń dotyczących zarówno zasadniczej reorganizacji najwyższych organów państwowych – wprowadzenie drugiej izby parlamentu (Senat) i urzędu Prezydenta PRL – jak i kształtu ordynacji wyborczej. […] Ustalono, że wszystkie miejsca w Senacie oraz 35 proc. miejsc w Sejmie obsadzonych będzie w wyniku wolnej gry wyborczej, natomiast pozostałe 65 proc. posłów zostanie wybranych z list podzielonych między PZPR i jego sojuszników. W ten sposób komuniści zapewniali sobie, jak sądzono, kontrolny pakiet mandatów wystarczający do bieżącego zarządzania państwem, ale praktycznie uniemożliwiali jednostronne zmiany o charakterze konstytucyjnym wymagające 2/3 głosów”.

Legalizacja NSZZ „Solidarność"

Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu 6 kwietnia 1989 r. Sejm uchwalił nowelizację Konstytucji PRL wprowadzającą m.in. zapisy o powstaniu Senatu i urzędu prezydenta. Kilka dni później, zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu, nastąpiła legalizacja NSZZ „Solidarność” (17 kwietnia 1989) i NSZZ Rolników Indywidualnych „S” (20 kwietnia 1989). Władze odmówiły legalizacji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Spotkało się to z ostrą reakcją działaczy młodej opozycji. Ostatecznie NZS zarejestrowano we wrześniu 1989 r. (...).

Istotną rolę w kampanii „S” odegrało też powstanie legalnego medium związanego z opozycją: 8 maja 1989 r. ukazał się pierwszy numer „Gazety Wyborczej”. Tuż przed wyborami opublikowano również pierwszy numer zdelegalizowanego po 13 grudnia 1981 r. „Tygodnika Solidarność”. Komitet Obywatelski otrzymał także własny czas antenowy w radiu i telewizji.

Kraj - świat

2021-07-20, godz. 17:50 Oświadczenie części sędziów z Kolegium Sądu Najwyższego po orzeczeniu TSUE Orzeczenia TSUE powinny spowodować niezwłoczne zawieszenie wszelkich czynności Izby Dyscyplinarnej - napisało we wtorkowym oświadczeniu dziesięcioro sędziów z ... » więcej 2021-07-20, godz. 16:42 Komisja Europejska grozi Polsce sankcjami za ewentualne niewykonanie wyroku TSUE Komisja Europejska zdecydowała się upoważnić komisarza UE ds. sprawiedliwości Didiera Reyndersa do podjęcia kroków, mających skłonić Polskę do wykonania decyz ... » więcej 2021-07-20, godz. 13:12 Minister zdrowia: Blisko 60 proc. zakażonych wariantem Delta to osoby do 39 lat - W grupie najbardziej zaszczepionej - od 60. roku życia - zakażenia wariantem Delta to jedynie 14 proc. Blisko 60 proc. zakażonych to osoby do 39. roku życia ... » więcej 2021-07-20, godz. 10:50 104 nowe zakażenia koronawirusem w kraju, sześć w Kujawsko-Pomorskiem - Badania potwierdziły 104 nowe przypadki zakażenia koronawirusem, zmarły 4 osoby z COVID-19 - poinformowało we wtorek Ministerstwo Zdrowia. » więcej 2021-07-19, godz. 21:00 Niedzielski: Stabilizacja zakażeń to przeszłość, w kolejnych tygodniach wzrosty - W porównaniu do poprzedniego tygodnia mamy już 13-procentowy wzrost średniej liczby zakażeń. W kolejnych tygodniach będziemy obserwować dalsze wzrosty - nap ... » więcej 2021-07-19, godz. 15:10 Ekspert: Ci, którzy się teraz nie zaszczepią, będą ofiarami czwartej fali - 16 mln w pełni zaszczepionych osób to za mało, aby powstrzymać w Polsce czwartą falę koronawirusa - ocenił prof. Jacek Wysocki. Według eksperta chętnych do ... » więcej 2021-07-19, godz. 13:35 „Bielanizacja” w Nowej Lewicy. Dwie frakcje. Będzie dwóch przewodniczących? Wierzę, że spory w byłym SLD będą zażegnane; dwie frakcje w Nowej Lewicy to uczciwe rozwiązanie - uważa szef klubu Lewicy Krzysztof Gawkowski. Według Andrzeja ... » więcej 2021-07-19, godz. 11:08 Koronawirus w Polsce: 67 nowych zakażeń, 1 przypadek na Pomorzu i Kujawach Badania potwierdziły 67 nowych przypadków zakażenia koronawirusem, nie zmarł żaden pacjent z COVID-19 - poinformowało w poniedziałek Ministerstwo Zdrowia. » więcej 2021-07-18, godz. 19:54 Sonary, próbkomierze i sondy na uniwesyteckiej łodce. Badają jakość Wisły Całą Wisłę - od źródeł do ujścia - przepłyną naukowcy z Uniwersytetu Śląskiego wraz ze społecznikami z fundacji Why Not. W ciągu dwutygodniowego spływu, który ... » więcej 2021-07-18, godz. 11:45 Zginęło łącznie 156 osób. Rośnie bilans ofiar tragicznej powodzi w Niemczech Liczba ofiar śmiertelnych powodzi, jakie nawiedziły zachodnią część Niemiec, wzrosła do 156 - poinformowała w niedzielę rano policja. Rannych jest 670 osób. W ... » więcej
3456789