Poniedziałek, 03 sierpnia 2020 r.   Imieniny: Lidii, Augusta, Nikodema
Polskie Radio PiK » Nauka i technologie
2019-05-18, 10:14 Polska Agencja Prasowa/Redakcja

Wiosna w pełni to szczyt aktywności kleszczy [wideo]

Naukowcy opisali dotychczas ok. 900 gatunków kleszczy, spośród których w Polsce na stałe występuje 19. Fot. gis.gov.pl
Naukowcy opisali dotychczas ok. 900 gatunków kleszczy, spośród których w Polsce na stałe występuje 19. Fot. gis.gov.pl
Kleszcze piją krew od żywicieli trzy razy w ciągu całego swojego życia, wyszukują ofiary dzięki niezwykle czułym zmysłom, reagującym m.in. na ciepło i wydychany dwutlenek węgla i potrafią przeżyć kilkunastostopniowe mrozy. Właśnie rozpoczął się szczyt aktywności tych pasożytów.
Borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu to choroby, o których już od jakiegoś czasu robi się głośno wraz z przyjściem lata. Internet zapełnia się informacjami o chorobach, jak i pośredniczących w ich przenoszeniu organizmach: kleszczach. Te niewielkie pajęczaki wzbudzają niepokój z powodu swoich zwyczajów żywieniowych: pasożytują bowiem na ludziach i zwierzętach, przenosząc w ten sposób groźne dla zdrowia choroby.

Ile jest gatunków kleszczy?

Naukowcy opisali dotychczas ok. 900 gatunków kleszczy, spośród których w Polsce na stałe występuje 19. Spotkać je można w zacienionych, ciepłych i wilgotnych miejscach, takich jak lasy, okolice zbiorników wodnych czy parki. Nie występują jednak równomiernie na całym terenie. To nie przypadek. Kleszcze gromadzą się np. tam, gdzie przebywa więcej zwierząt, a więc gdzie łatwiej o posiłek. Z badań przeprowadzonych w 2018 roku przez polsko-słowacką grupę naukowców wynika, że na leśnych ścieżkach, z których korzystają dzikie zwierzęta, jest nawet siedem razy więcej kleszczy, niż np. w zaroślach.

Mitem jest przeświadczenie, że kleszcze mogą żyć na drzewach i skakać z nich na przechodzących ludzi i zwierzęta; pajęczaki te przebywają na wysokości maksymalnie 1,5 metra, cierpliwie czekając na potencjalnych żywicieli. Kleszcze wyszukują swoje ofiary dzięki umiejętności wyczuwania ze sporej odległości zapachu (zwłaszcza potu), ciepła i wydychanego dwutlenku węgla. Po znalezieniu się na ciele żywiciela mogą długo wędrować, szukając dobrze ukrwionego miejsca do wkłucia. Dzięki temu, że ślina kleszcza zawiera substancje chemiczne o działaniu znieczulającym, samo ukłucie jest bezbolesne. Kleszcz pozostaje przyssany i może pobierać krew nawet przez 5-14 dni.

Najbardziej rozpowszechnionym w naszym kraju gatunkiem kleszcza jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus). Jego cykl rozwojowy trwa dwa-trzy lata i obejmuje trzy stadia rozwojowe: od larwy, przez nimfę, aż po postać dorosłą (dorosły samiec mierzy 2-3 mm, z kolei samica - do 5 mm).



Co warto wiedzieć o kleszczach?

Aby kleszcz przetrwał, musi napić się krwi na każdym etapie rozwoju. Trudno jest zauważyć dorosłego samca, który od żywiciela pobiera niewiele pokarmu, zwiększając rozmiary tylko do 2,5 mm. Natomiast opita krwią samica znacznie się powiększa, przybierając rozmiary nawet blisko 2 cm. Człowiek może być żywicielem wszystkich stadiów rozwojowych kleszcza pospolitego.

Kleszcze zazwyczaj rozpoczynają poszukiwanie żywicieli wiosną, kiedy gleba osiąga temperaturę 5-7 stopni Celsjusza; kończą, gdy średnia temperatura powietrza spada powyżej 5 stopni. "Jednak łagodne zimy powodują, że kleszcze mogą być aktywne przez cały rok, a do przekazania człowiekowi chorobotwórczych patogenów może dojść nawet zimą" - ostrzega Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Warszawie. Jak dodaje, dopiero temperatura poniżej minus 20 stopni powoduje ich umieranie.

Co ciekawe, kleszcze nie są nowym zagrożeniem - atakowały już... dinozaury. W 2017 r. na łamach pisma „Nature Communications” naukowcy poinformowali o odkryciu w Birmie uczepionego pióra dinozaura kleszcza, który przetrwał 99 mln lat w bursztynie. Był to pierwszy bezpośredni dowód pasożytowania kleszczy na dinozaurach, a gatunek (dziś już wymarły) nazwano Deinocroton draculi, co można przetłumaczyć jako „straszny kleszcz Drakuli”.

Zapamiętaj!

Ryzyko kontaktu z kleszczem można ograniczyć poprzez:
  • noszenie długich spodni (nogawki należy wpuścić do skarpetek), koszul z długim rękawem,
  • stosowanie repelentów (preparaty odstraszające) zgodnie z zaleceniami producenta nie należy wydłużać odstępów czasu pomiędzy ich stosowaniem, ponieważ ochrona staje się wtedy nieskuteczna.

Zwykle nie czuć ukąszenia przez kleszcza, gdyż posiadają one w swojej ślinie specjalne substancje znieczulające, dlatego też:
  • po wizycie w lesie lub innym miejscu bytowania kleszczy należy dokładne obejrzeć całe ciało,
  • wstępne oględziny należy zrobić jeszcze przed wejściem do domu, ponieważ kleszcze przyniesione w ubraniu do domu potrafią przeżyć w pomieszczeniach wiele miesięcy,
  • następnie należy obejrzeć dokładnie również zakryte części ciała, w tym również przejrzeć włosy u dzieci, po zauważeniu kleszcza, należy jak najszybciej go usunąć.

Jak właściwie usunąć kleszcza?
  • należy specjalnym zestawem do usuwania kleszczy lub pęsetą ująć kleszcza przy samej skórze i pociągnąć ku górze zdecydowanym ruchem, jak najmniej przy nim manipulować lub zgniatać,
  • nie należy smarować kleszcza żadną substancją, aby nie zwiększać ryzyka zakażenia,
  • miejsce ukłucia należy zdezynfekować,
  • jeśli usunięcie kleszcza sprawia trudności lub nie mamy w tym wprawy, należy zwrócić się o pomoc do lekarza.
(Źródło: PAP i gis.gov.pl)

Nauka i technologie

2020-06-16, godz. 13:40 KE wszczęła postępowania antymonopolowe wobec firmy Apple Komisja Europejska wszczęła we wtorek dwa postępowania antymonopolowe wobec amerykańskiego giganta Apple. Jeśli uzna, że koncern naruszył unijne przepisy, moż ... » więcej 2020-06-05, godz. 19:14 2 mln zł dla firm na zwiększenie poziomu cyfryzacji Rusza konkurs dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw na projekty zwiększające poziom cyfryzacji w firmie - poinformowało w środę Ministerstwo Rozwoju. Dla najl ... » więcej 2020-05-31, godz. 21:50 Astronauci z kapsuły Dragon są już na pokładzie ISS Na ISS astronauci dołączyli w niedzielę do dwóch przebywających tam od kwietnia Rosjan Anatolija Iwaniszyna i Iwana Wagnera oraz Amerykanina Christophera Cass ... » więcej 2020-05-22, godz. 16:40 Rozgwieżdżony Toruń w obiektywie Piotra Majewskiego - zobacz to! Jest radiowcem, ale także miłośnikiem i pasjonatem astronomii. Nasz radiowy kolega Piotr Majewski ma dla Państwa nowy filmowy kosmiczny projekt, który już dzi ... » więcej 2020-05-21, godz. 17:21 Chińscy hakerzy podejrzani o cyberatak na easyJet Za atakiem hakerskim na linię lotniczą easyJet mogli stać hakerzy z Chin - podaje Reuters, powołując się na źródła znające ustalenia śledztwa w tej sprawie. W ... » więcej 2020-04-26, godz. 11:34 Hydrolog: musimy się liczyć z jedną z najgorszych susz w historii Polski Jeśli nie pojawią się regularne opady deszczu to latem czeka nas jedna z największych susz w historii Polski - alarmuje hydrolog, wiceprezes PAN prof. Paweł R ... » więcej 2020-04-24, godz. 09:03 Jest kasa z ministerstwa na respirator, który powstaje na UTP w Bydgoszczy! Projektowany na Uniwersytecie Technologiczno-Przyrodniczym w Bydgoszczy respirator UCM 01 otrzymał wsparcie z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. » więcej 2020-04-07, godz. 09:30 Komputery i serwery do walki z wirusem - sprzęt UTP udostępniony naukowcom UTP włącza się do akcji folding@home, która daje możliwość wsparcia prac naukowców z całego świata starających się lepiej zrozumieć koronawirusa 2019 (2019-nC ... » więcej 2020-03-30, godz. 08:55 Badania tysięcy próbek potwierdzają, że psy i koty nie przenoszą koronawirusa Analiza tysięcy próbek pobranych od psów i kotów nie przyniosła ani jednego wyniku dodatniego na obecność koronawirusa SARS-CoV-2, który wywołuje chorobę COVI ... » więcej 2020-03-22, godz. 22:32 NFZ: na portalu pacjent.gov.pl dostępny czatbot ws. koronawirusa Na portalu pacjent.gov.pl udostępniliśmy czatbota odpowiadającego na pytania dotyczące koronowirusa - poinformował w niedzielę na Twitterze, prezes Narodowego ... » więcej
1234567