Środa, 22 maja 2019 r.   Imieniny: Heleny, Wiesławy, Ryty
Polskie Radio PiK » Rozmowa dnia » Rozmowa dnia
2019-04-19, 06:02 Redakcja

Anna Szarapka

Anna Szarapka. Fot. Musicachoralis.org
Anna Szarapka. Fot. Musicachoralis.org
Utwory pasyjne - które wyrażają nastrój Wielkiego Tygodnia stanowią wyjątkowo bogaty element europejskiej kultury muzycznej
Utwory pasyjne - które wyrażają nastrój Wielkiego Tygodnia - nie są może tak szeroko znane, jak kolędy, ale stanowią wyjątkowo bogaty element europejskiej kultury muzycznej. O tym rozmawialiśmy z dr Anną Szarapką – teoretykiem muzyki.

Michał Jędryka: Zaczęła się wiosna, zbliża się Wielkanoc. Czy pory roku życia człowieka wyznaczane są również przez muzykę...

Z pewnością. Muzyka, religia i cierpienie to kategorię bardzo bliskie człowiekowi i towarzyszące mu zawsze. Dusza ludzka jest symfoniczna, pisała święta Hildegarda z Bingen, mistyczka i kompozytorka. Związek muzyki i świata podkreślane był w średniowiecznej teorii muzyki zgodnie z tradycją pitagorejską. Wtedy mówiono o harmonii świata, o tym, że cały wszechświat brzmi. Średniowieczna teoria przyniosła trzy kategorie: musica mundana, czyli harmonia świata, musica humana, czyli muzyka mikroskosmosu człowieczego, czyli harmonia jego psychofizycznej kondycji. Hildegarda dodaje też do tych dwóch musica celestis czyli śpiew aniołów. Musica mundana jest prawdziwą muzyką, a pozostałe dwie kategorie tylko jej odzwierciedleniem. Tym, co uderza w pismach i wizjach Hildegardy, to wskazywanie pierwotnego piękna i godności człowieka i świata, a także ciekawe rozważania nad harmonią utraconą poprzez upadek Adama, i harmonią odnalezioną i odzyskaną w śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa.

Właśnie w tej chwili rozważamy śmierci i zmartwychwstanie Chrystusa, czyli najważniejsze tematy, którymi żyją chrześcijanie w Wielki Piątek...

To szczególny moment na przywołanie twórczości pasyjnej. Jedną z najważniejszych form jest nurt pasji liturgicznej, związany z obrzędami religijnymi. Wyrósł z potrzeby wspólnotowego przeżywania tajemnicy zbawienia. Z kolei pasja nieliturgiczna związana była z estetyką stylistycznych kierunków, które były obecne w dziejach muzyki, a które zmieniały się i uzależniały się od epoki.

Pasja to po prostu ewangeliczne opowiadanie o Męce Chrystusa...

To opowiadanie sięga bardzo wczesnych okresów wyznawania wiary, sięga średniowiecza, a najstarsze zachowane świadectwa proklamacji pasji pochodzą z IV wieku. Opisała je pątniczka o imieniu Egeria, która pielgrzymowała do Jerozolimy, i brała udział w wielogodzinnym nabożeństwie pasyjnym, podczas którego właśnie czytano ewangeliczny opisy Męki Pańskiej

Czytano, czyli najważniejszy był tekst? Czy przez muzykę można podkreślić znaczenie tekstu?

Z pewnością. Mękę Pańską odczytywano i śpiewano korzystając z tekstów ewangelii świętego Mateusza w Niedzielę Palmową, w Wielką Środę według świętego Łukasza, a w Wielki Piątek czytano ewangelię według Świętego Jana. Od IX wieku spotykamy się już z pewnym udramatyzowanym odczytywaniem tekstu z podziałem na rolę. Słowa ewangelisty śpiewał diakon w rejestrze środkowym, Chrystus natomiast był odtwarzany w rejestrze najniższym, dla podkreślenia godności tej postaci, a pozostałe słowa, m.in. Piotra i służącej arcykapłana wykonywane były w rejestrze najwyższym.

Zwyczaj takiego udramatyzowania przetrwał do dzisiaj w liturgii, bo przecież w kościołach czyta się Mękę Pańską z podziałem na rolę, a w niektórych kościołach jest ona śpiewana. Wiemy, że odśpiewana będzie podczas dzisiejszej wielkopiątkowej liturgii o 18.00 w katedrze w Toruniu.

Do dzisiaj kościoły praktykują śpiewanie pasji, ponieważ rzeczywiście łączy się to z bardzo głębokim przeżyciem. Chodzi o kontemplację tego momentu, tej zbawczej męki Jezusa Chrystusa, i o to aby wierni mogli to przeżyć bardzo pięknie, z pewnym namysłem, z pewną medytacją. (...)

Na zakończenie wrócę, do początku naszej rozmowy. Przywołam cytat Benedykta XVI z jednej z jego książek: "W morzu żyją ryby i milczą, zwierzęta na ziemi krzyczą, a ptaki, których obszarem życiowym jest niebo, śpiewają. Człowiek zaś ma udział we wszystkich trzech: ma w sobie głębię morza, ciężar ziemi i wysokość nieba". Czy zgadza się pani na takie przedstawienie muzyki?

Muzyka jest najgłębszym przeżyciem człowieka, który śpiewu używa w momencie gdy cierpi, gdy się raduje, i w tej sposób przekazuje swoje silne emocje. Życzę wszystkim, abyśmy uczestniczyli w muzyce niebios, w śpiewie aniołów.


Dziś (piątek 19.04.) o godzinie 22.00, w kościele p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu odbędzie się koncert muzyki pasyjnej, w programie, m.in. Stabat Mater Palestriny, Miserere Allegriego.

Zobacz także

2019-05-22, godz. 06:00 Prof. Andrzej Zybertowicz Czy sondaże dają rzeczywisty obraz preferencji społecznych przed wyborami? Co sprawia, że te preferencje się zmieniają? Co powinno być prawdziwym tematem deb ... » więcej 2019-05-21, godz. 06:00 Prof. Janusz Golinowski Gościem Rozmowy Dnia był prof. Janusz Golinowski, politolog z UKW w Bydgoszczy. Temat rozmowy to dotychczasowy przebieg kampanii wyborczej, najnowsze sondaże ... » więcej 2019-05-20, godz. 06:00 Ireneusz Stachowiak W programie Czyste powietrze podpisano już ponad 1000 umów na dofinansowanie inwestycji chroniących środowisko w domach prywatnych. Czy program ma szansę na r ... » więcej 2019-05-17, godz. 06:00 dr Sławomir Sadowski Gościem Rozmowy Dnia był politolog, dr Sławomir Sadowski. Komentator życia politycznego odniósł się do spraw , które stały się elementami kampanii do Parlamen ... » więcej 2019-05-16, godz. 06:03 Paweł Machalski Politycy i partie polityczne, a także liczni przedstawiciele Kościoła katolickiego reagują na fakty przedstawione w filmie braci Sekielskich. Jak ten film wpł ... » więcej 2019-05-15, godz. 06:00 Paweł Olszewski Prawica przygotowała szereg zmian w prawie, aby zwalczać pedofilię. Jak głosować będzie w tej sprawie opozycja? Dlaczego upubliczniony został list do nuncjusz ... » więcej 2019-05-14, godz. 06:45 Łukasz Schreiber Jakie są szanse na powołanie komisji państwowo-kościelnej/świecko-kościelnej do spraw wyjaśnienia zjawiska pedofilii w Kościele w Polsce? Na ile skuteczne moż ... » więcej 2019-05-13, godz. 04:15 Bartosz Kownacki 11 maja minęło sto lat od utworzenia Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Ta data stała się symbolicznym początkiem wywiadu i kontrwywiadu wojskow ... » więcej 2019-05-10, godz. 06:00 Sylwia Żakowska-Stasiszyn i Aleksandra Hapka Edukacja i promocja dziedzictwa kulinarnego regionu - to główny cel organizowanej w weekend (11-12 maja) w Minikowie imprezy pod hasłem „Lato na wsi - święto ... » więcej 2019-05-09, godz. 06:30 dr hab. Radosław Sojak W debacie publicznej coraz częściej pojawiają się rozmaite patologie. A to problem pedofilii, to znów przemocy w rodzinie, innym razem jakieś grupy twierdzą ż ... » więcej
12345